ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికంగా తూర్పు కనుమలు, నల్లమల–శేషాచలం కొండలు, ఆకురాల్చే అడవులు, పొడి ముళ్ల–పొద ప్రాంతాలు, గోదావరి–కృష్ణా డెల్టాలు, మడ అడవులు, సరస్సులు, చిత్తడి నేలలు, సముద్రతీరం వంటి విభిన్న సహజ ఆవాసాలను కలిగి ఉంది. అందువల్ల రాష్ట్రంలో క్షీరదాలు, పక్షులు, సరీసృపాలు, జలచరాలు, అరుదైన మరియు అంతరించిపోతున్న జీవజాతుల వైవిధ్యం కనిపిస్తుంది.

రాష్ట్రంలోని వన్యప్రాణి సంపదను అర్థం చేసుకోవడానికి అడవులు మాత్రమే కాకుండా grasslands, scrub forests, wetlands, mangroves, coastal habitats కూడా ముఖ్యమైనవి.

జీవ వైవిధ్యం

జీవ వైవిధ్యం (Biodiversity) అంటే ఒక ప్రాంతంలో కనిపించే వివిధ రకాల మొక్కలు, జంతువులు, సూక్ష్మజీవులు, వాటి జన్యు వైవిధ్యం మరియు అవి నివసించే ecosystems యొక్క వైవిధ్యం.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో తూర్పు కనుమల నుంచి బంగాళాఖాతం తీరం వరకు ఉన్న భౌగోళిక వైవిధ్యం అనేక జీవావాసాలకు అనుకూలంగా ఉంది. రాష్ట్రంలోని అటవీ–వన్యప్రాణి ప్రాంతాల్లో ప్రత్యేకంగా గుర్తుంచుకోవాల్సినవి నల్లమల, శేషాచలం, పాపికొండలు, కోరింగ మడ అడవులు, కౌండిన్య, రోళ్లపాడు, శ్రీ లంకమల్లేశ్వర, కొల్లేరు, నేలపట్టు, పులికాట్ మొదలైనవి. ఈ అధ్యాయంలోని పేజీలు 47–54 అడవులు, ముఖ్య వృక్షజాతులు, అంతరించిపోతున్న జంతువులు, అభయారణ్యాలు, జాతీయ ఉద్యానవనాలు మరియు సంరక్షణ అంశాలను సమగ్రంగా కలుపుతున్నాయి.

ముఖ్య క్షీరదాలు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ముఖ్యంగా కనిపించే క్షీరదాలలో:

పులి (Tiger) – నల్లమల అడవులు పులులకు అత్యంత ముఖ్యమైన ఆవాసం. నాగార్జునసాగర్–శ్రీశైలం ప్రాంతం పులుల సంరక్షణలో ప్రత్యేక స్థానం కలిగి ఉంది.

చిరుత (Indian Leopard) – వివిధ కొండ–అటవీ ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తుంది. రాష్ట్రంలోని వన్యప్రాణి సంరక్షణ ప్రాంతాలతో చిరుతకు ముఖ్యమైన సంబంధం ఉంది.

ఏనుగు (Asian Elephant) – ముఖ్యంగా దక్షిణ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కౌండిన్య ప్రాంతంతో అనుబంధం. కౌండిన్య వన్యప్రాణి అభయారణ్యం ఏనుగులకు ప్రసిద్ధి.

అడవి దున్న / గౌర్ (Wild Buffalo/Indian Gaur సందర్భం) – అటవీ ప్రాంతాల్లో కనిపించే పెద్ద శాకాహార జంతువుల్లో ముఖ్యమైనది.

కృష్ణజింక (Blackbuck/Indian Gazelle సందర్భం) – పొడి గడ్డి భూములు, scrub ప్రాంతాలకు ప్రాధాన్యం. రోళ్లపాడు ప్రాంతం పరీక్షల్లో ముఖ్యమైన association.

మచ్చల జింక (Spotted Deer/Chital), సాంబర్, అడవి పంది, ఎలుగుబంటి వంటి జంతువులు కూడా రాష్ట్రంలోని అటవీ ecosystemలో ముఖ్యమైన భాగాలు.

ముఖ్య పక్షి సంపద

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో forest birdsతో పాటు grassland birds, wetland birds, migratory birdsకు కూడా అధిక ప్రాధాన్యం ఉంది.

జెర్డాన్స్ కోర్సర్ – Jerdon's Courser

ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు అత్యంత ప్రత్యేకమైన అరుదైన పక్షుల్లో Jerdon's Courser ఒకటి.

దీని ముఖ్య association:

జెర్డాన్స్ కోర్సర్ → శ్రీ లంకమల్లేశ్వర వన్యప్రాణి అభయారణ్యం → కడప ప్రాంతం

ఇది దట్టమైన తేమ అడవుల పక్షి కంటే పొడి scrub habitatతో సంబంధం కలిగిన పక్షిగా గుర్తుంచుకోవాలి.

Great Indian Bustard

Great Indian Bustardకు APPSCలో ప్రధాన association:

Great Indian Bustard → రోళ్లపాడు

రోళ్లపాడు ప్రాంతంలోని grassland ecosystem దీనికి ముఖ్యమైనది.

Wetland & Migratory Birds

కొల్లేరు, నేలపట్టు, పులికాట్ వంటి wetlands వలస పక్షులకు ముఖ్యమైన ఆవాసాలు.

ప్రత్యేకంగా గుర్తుంచుకోవాల్సినవి:

Nelapattu → Spotted-billed Pelican

Pulicat → Flamingos & migratory water birds

Kolleru → Pelicans మరియు వివిధ నీటిపక్షులు

Rollapadu → Great Indian Bustard

అభయారణ్యాల పట్టికలో Kolleru–White-backed Vulture, Nelapattu–Spotted-billed Pelican, Pulicat–Green Sea Turtles, Rollapadu–Great Indian Bustard, Sri Lankamalleswara–Jerdon's Courser వంటి characteristic-fauna associations ఇవ్వబడ్డాయి.

APPSC జాగ్రత్త: ఒక అభయారణ్యంలో అనేక జాతులు ఉండవచ్చు. పట్టికలో ఇచ్చిన speciesను ఆ sanctuary యొక్క ప్రత్యేక/గుర్తింపు జాతిగా చదవాలి; అక్కడ ఉండే ఏకైక జంతువుగా భావించకూడదు.

సరీసృపాలు మరియు తీర జీవులు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో మొసళ్లు, వివిధ పాములు, Golden Gecko, సముద్ర తాబేళ్లు వంటి సరీసృపాలకు కూడా ప్రాధాన్యం ఉంది.

మొసలి

మడ అడవులు, నదీముఖాలు, తీరప్రాంత aquatic ecosystems మొసళ్లకు అనుకూలమైన habitatను అందిస్తాయి.

Coringa → Crocodile అనేది ముఖ్యమైన sanctuary–fauna associationగా గుర్తుంచుకోవాలి.

Golden Gecko

Golden Gecko తూర్పు కనుమలు–శేషాచలం biodiversity సందర్భంలో ముఖ్యమైన సరీసృపం.

సముద్ర తాబేళ్లు

AP సముద్రతీరం మరియు coastal ecosystemలో sea turtlesకు ప్రాధాన్యం ఉంది.

Olive Ridley Sea Turtle ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరప్రాంత wildlife conservationలో ముఖ్యమైన species. Nesting సమయంలో గుడ్లు, hatchlingsను రక్షించడం వంటి conservation activities నిర్వహించబడతాయి.

ఇక్కడ మరో పరీక్షా association:

Pulicat → Green Sea Turtles

Olive Ridley → AP Coast

Green Sea Turtle → Pulicat association

అని విడిగా గుర్తుంచుకోవాలి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రత్యేకంగా గుర్తుంచుకోవాల్సిన వన్యప్రాణులు

వన్యప్రాణి	ముఖ్య AP association
పులి	నల్లమల – NSTR
ఏనుగు	కౌండిన్య
చిరుత	అటవీ/కొండ ప్రాంతాలు
Jerdon's Courser	శ్రీ లంకమల్లేశ్వర
Great Indian Bustard	రోళ్లపాడు
కృష్ణజింక / Chinkara	పొడి grassland–scrub ప్రాంతాలు
Four-horned Antelope	అటవీ ప్రాంతాలు
Spotted-billed Pelican	నేలపట్టు
Golden Gecko	శేషాచలం–తూర్పు కనుమలు
Crocodile	కోరింగ
Green Sea Turtle	పులికాట్
Olive Ridley Turtle	AP సముద్ర తీరం

రాష్ట్రంలోని sanctuary tableలో మరికొన్ని ముఖ్య associations కూడా కనిపిస్తాయి: Krishna WLS–Fishing Cat, Krishna WLS–Indian Peafowl/Tiger, Gundla Brahmeswaram–Panther, Kambalakonda–Indian Leopard. ఇవి తరువాత Topic 5లో sanctuary-wiseగా పూర్తిగా చదువుతాం.

అంతరించిపోతున్న జాతులు – ఎందుకు ముఖ్యమైనవి?

జీవజాతుల సంఖ్య తగ్గడానికి ప్రధాన కారణాలు:

వేట మరియు అక్రమ wildlife trade, అడవుల నరికివేత, ఆవాసాల నష్టం, ఆవాసాల విభజన, forest fires, pollution, human–wildlife conflict.

SCERTలో చర్మాలు, గోళ్లు, దంతాలు, కొమ్ములు, ఈకలు మొదలైన వాటి కోసం జరిగే అక్రమ వేట వల్ల అనేక జాతులు తగ్గుతున్నాయని, పులి, ఏనుగు, కృష్ణజింక, మొసలి, చిరుత వంటి జంతువులు conservation అవసరమైన జాతులుగా వివరించబడ్డాయి.

అలాగే wildlife tradeను నియంత్రించడంలో CITES ప్రాధాన్యాన్ని SCERT గుర్తిస్తుంది.

Protected Wildlife Network – ప్రాథమిక అవగాహన

ఆంధ్రప్రదేశ్ వన్యప్రాణి సంపదను సంరక్షించడానికి Wildlife Sanctuaries, National Parks, Tiger Reserve, Elephant Reserve, Biosphere Reserve వంటి రక్షిత ప్రాంతాల వ్యవస్థ ఉంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం గల వన్యప్రాణి జాతులు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని తూర్పు కనుమలు, నల్లమల, శేషాచలం, పొడి పొద ప్రాంతాలు, గడ్డి భూములు, చిత్తడి నేలలు, మడ అడవులు, సముద్ర తీరం అనేక ప్రత్యేక వన్యప్రాణులకు ఆవాసాలుగా ఉన్నాయి. APPSC పరీక్షల దృష్ట్యా జంతువు పేరు మాత్రమే కాకుండా జాతి → ఆవాసం → ప్రాంతం → అభయారణ్యం/రక్షిత ప్రాంతం → ప్రత్యేకత అనే క్రమంలో చదవడం ఉపయోగకరం.

1. జెర్డాన్స్ కోర్సర్ (Jerdon's Courser)

అత్యంత అరుదైన పక్షి.
పొడి, ముళ్లపొదలతో కూడిన Scrub Forest దీని ముఖ్య ఆవాసం.
శ్రీ లంకమల్లేశ్వర వన్యప్రాణి అభయారణ్యం దీని సంరక్షణకు అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రాంతం.
కడప ప్రాంతంతో ప్రత్యేక సంబంధం కలిగి ఉంది.
అంతరించిపోయిందని భావించిన తరువాత తిరిగి గుర్తించబడటం వల్ల దీనికి ప్రత్యేక conservation significance ఉంది.

APPSC Key Pair:
Jerdon's Courser → Sri Lankamalleswara Wildlife Sanctuary

Exam Trap:
Jerdon's Courserను Rollapaduతో కలపకూడదు.

Jerdon's Courser → Sri Lankamalleswara
Great Indian Bustard → Rollapadu

2. పులి (Tiger)

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అత్యంత ముఖ్యమైన flagship wildlife species.
నల్లమల అడవులు ప్రధాన ఆవాస ప్రాంతం.
నాగార్జునసాగర్–శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్ (NSTR) పులుల సంరక్షణకు ప్రధాన కేంద్రం.
Project Tiger ద్వారా పులులతో పాటు వాటి habitat, prey-base, water resources మరియు మొత్తం forest ecosystemను సంరక్షిస్తారు.
నల్లమలలోని విస్తారమైన అటవీ ప్రాంతం tiger habitatగా అత్యంత ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంది.

APPSC Chain:
Tiger → Nallamala → NSTR → Project Tiger

3. ఆసియా ఏనుగు (Asian Elephant)

దక్షిణ ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీ ప్రాంతాల్లో ముఖ్యమైన పెద్ద క్షీరదం.
కౌండిన్య వన్యప్రాణి అభయారణ్యం ఏనుగుల సంరక్షణకు ప్రసిద్ధి.
కౌండిన్య ప్రాంతంలో ఏనుగుల ఆవాసం, movement corridors మరియు human–elephant conflict ముఖ్య conservation అంశాలు.
ఏనుగుల సంరక్షణకు Project Elephant అమలులో ఉంది.

APPSC Key Pair:
Asian Elephant → Koundinya Wildlife Sanctuary

Remember:
Tiger → NSTR
Elephant → Koundinya

4. చిరుత (Indian Leopard)

కొండలు, అడవులు మరియు forest–scrub ప్రాంతాల్లో జీవించగల మాంసాహార జంతువు.
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అనేక అటవీ ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తుంది.
కంబాలకొండ వన్యప్రాణి అభయారణ్యంతో Indian Leopardకు ముఖ్యమైన association ఉంది.

APPSC Key Pair:
Indian Leopard → Kambalakonda Wildlife Sanctuary

5. కృష్ణజింక (Blackbuck)

బహిరంగ గడ్డి భూములు, పొడి మైదానాలు, scrub ప్రాంతాలు అనుకూల ఆవాసాలు.
రోళ్లపాడు ప్రాంతంలోని grassland ecosystemతో ముఖ్యమైన సంబంధం ఉంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్ grassland wildlifeను చదివేటప్పుడు Blackbuck ముఖ్యమైన జాతి.

APPSC Association:
Blackbuck → Rollapadu grassland ecosystem

అయితే sanctuary matching questionలో Rollapadu → Great Indian Bustard అనే pairకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.

6. గ్రేట్ ఇండియన్ బస్టర్డ్ (Great Indian Bustard)

పెద్ద పరిమాణం కలిగిన grassland bird.
పొడి గడ్డి భూములు, open scrub ప్రాంతాలు అనుకూల habitat.
రోళ్లపాడు వన్యప్రాణి అభయారణ్యంతో అత్యంత ముఖ్యమైన association ఉంది.

APPSC Key Pair:
Great Indian Bustard → Rollapadu Wildlife Sanctuary

అత్యంత ముఖ్యమైన పక్షుల Pair

Jerdon's Courser → Sri Lankamalleswara

Great Indian Bustard → Rollapadu

ఈ రెండింటిని interchange చేయకూడదు.

7. చింకారా (Chinkara / Indian Gazelle)

Chinkara = Indian Gazelle
పొడి మరియు semi-arid ప్రాంతాలకు అనుకూలమైన జంతువు.
scrub vegetation మరియు open dry habitatsలో జీవిస్తుంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగిన faunaలో ఒకటి.

Exam Trap:
Chinkara ≠ Blackbuck

రెండూ పొడి ప్రాంతాల్లో కనిపించే herbivores అయినప్పటికీ వేర్వేరు జాతులు.

8. నాలుగు కొమ్ముల జింక (Four-horned Antelope)

పేరుకు తగినట్లుగా కొమ్ముల నిర్మాణం దీని ప్రత్యేక లక్షణం.
అటవీ–పొద ప్రాంతాలకు అనుకూలమైన herbivore.
ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం గల fauna జాబితాలో Four-horned Antelope కూడా ఉంది.

APPSC Key:
Four-horned Antelope → నాలుగు కొమ్ముల జింక

Blackbuck, Chinkara, Four-horned Antelope మూడు వేర్వేరు జంతువులు.

9. మచ్చల జింక (Spotted Deer / Chital)

Spotted Deer = Chital
అడవులు మరియు forest–grassland transition ప్రాంతాల్లో కనిపించే ముఖ్యమైన శాకాహారి.
పులి, చిరుత వంటి predators ఉన్న ecosystemలో herbivore/prey-baseలో భాగం.

ప్రస్తుత అధ్యయన భాగంలో దీనికి ఒక నిర్దిష్ట AP sanctuaryను characteristic speciesగా జత చేయలేదు. అందువల్ల sanctuary matchingలో ఊహించి pair చేయకూడదు.

10. సాంబర్ (Sambar)

పెద్ద పరిమాణం కలిగిన జింక జాతి.
ప్రధానంగా అటవీ habitatsతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.
పెద్ద carnivores ఉన్న forest ecosystemలో ముఖ్యమైన herbivore.

Exam distinction:

Chital → Spotted Deer

Sambar → Larger forest deer

దీనికి కూడా ఈ అధ్యయన భాగంలో ప్రత్యేకంగా ఒక AP sanctuary–species pair ఇవ్వబడలేదు.

11. గౌర్ / Indian Bison – Wild Buffalo

ఈ పేర్ల విషయంలో APPSCలో జాగ్రత్త అవసరం.

Gaur = Indian Bison

కానీ,

Wild Buffalo ≠ Gaur

ఇవి ఒకే జంతువు కావు.

ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం గల faunaలో Wild Buffalo కూడా పేర్కొనబడింది.

Exam Trap:
Indian Bison (Gaur) ≠ Wild Buffalo

12. మొసలి (Crocodile)

నదులు, నదీముఖాలు, మడ అడవులు మరియు coastal wetland ecosystemsతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.
కోరింగ ప్రాంతం mangrove–estuarine wildlife conservationలో ముఖ్యమైనది.
మడ అడవులు అనేక aquatic మరియు semi-aquatic organismsకు nursery మరియు feeding habitatsగా పనిచేస్తాయి.

APPSC Association:
Coringa → Mangroves → Estuarine/Crocodile habitat

13. సముద్ర తాబేళ్లు (Sea Turtles)

ఆంధ్రప్రదేశ్ సముద్రతీరం sea-turtle nesting మరియు coastal biodiversity పరంగా ముఖ్యమైనది.

Olive Ridley Turtle

AP సముద్ర తీరంలో ముఖ్యమైన sea turtle.
nesting సమయంలో గుడ్లు, nests మరియు hatchlings సంరక్షణకు ప్రత్యేక చర్యలు చేపడతారు.

Key Pair:
Olive Ridley → Andhra Pradesh Coast

Green Sea Turtle

పులికాట్ ప్రాంతంతో ముఖ్యమైన association ఉంది.

Key Pair:
Green Sea Turtle → Pulicat

Exam Trap:

Olive Ridley → AP Coast

Green Sea Turtle → Pulicat association

APPSC Master Revision

జాతి	ప్రధాన ఆవాసం	ముఖ్య AP ప్రాంతం / Protected Area	పరీక్షకు గుర్తుంచుకోవాల్సింది
Jerdon's Courser	Dry scrub	Sri Lankamalleswara	అత్యంత ముఖ్య pair
Tiger	Dense/dry deciduous forest	Nallamala – NSTR	Project Tiger
Asian Elephant	Forest	Koundinya	Project Elephant
Indian Leopard	Forest/Hills	Kambalakonda	Sanctuary pair
Blackbuck	Grassland/Scrub	Rollapadu region	Grassland fauna
Great Indian Bustard	Grassland	Rollapadu	అత్యంత ముఖ్య pair
Chinkara	Dry/Semi-arid scrub	—	Indian Gazelle
Four-horned Antelope	Forest/Scrub	—	నాలుగు కొమ్ముల జింక
Spotted Deer	Forest/Grassland	—	Chital
Sambar	Forest	—	పెద్ద జింక జాతి
Gaur	Forest	—	Indian Bison
Wild Buffalo	Wet/forest habitat	—	Gaurతో కలపకూడదు
Crocodile	Estuary/Mangrove	Coringa association	Mangrove fauna
Olive Ridley	Marine/Coastal	AP Coast	Nesting
Green Sea Turtle	Coastal	Pulicat	Sanctuary association

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో రక్షిత ప్రాంతాల వ్యవస్థ

National Parks – Wildlife Sanctuaries – Tiger Reserve – Elephant Reserve – Biosphere Reserve

వన్యప్రాణులు, వాటి సహజ ఆవాసాలు, అరుదైన వృక్షజాతులు మరియు మొత్తం ecosystemను దీర్ఘకాలికంగా సంరక్షించడానికి రక్షిత ప్రాంతాలు (Protected Areas) ఏర్పాటు చేస్తారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఈ వ్యవస్థలో ప్రధానంగా జాతీయ ఉద్యానవనాలు, వన్యప్రాణి అభయారణ్యాలు, టైగర్ రిజర్వ్, ఎలిఫెంట్ రిజర్వ్, బయోస్ఫియర్ రిజర్వ్ ఉన్నాయి.

1. జాతీయ ఉద్యానవనం (National Park)

జాతీయ ఉద్యానవనం అనేది వన్యప్రాణులతో పాటు మొత్తం సహజ ecosystemను కఠినంగా సంరక్షించే రక్షిత ప్రాంతం.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ముఖ్యంగా 3 National Parks ఉన్నాయి:

జాతీయ ఉద్యానవనం	విస్తీర్ణం	ప్రధాన ప్రాంతం
రాజీవ్ గాంధీ (రామేశ్వరం) National Park	2.30 చ.కి.మీ.	కడప ప్రాంతం
పాపికొండ National Park	1012.90 చ.కి.మీ.	గోదావరి–పాపికొండల అటవీ ప్రాంతం
శ్రీ వెంకటేశ్వర National Park	353.62 చ.కి.మీ.	శేషాచలం–తిరుపతి ప్రాంతం

ఈ మూడు జాతీయ ఉద్యానవనాలు మరియు వాటి విస్తీర్ణాలు forest–wildlife sectionలో ప్రత్యేకంగా ఇవ్వబడ్డాయి.

APPSC Key Point:
విస్తీర్ణం పరంగా వీటిలో పాపికొండ National Park అతి పెద్దది.

చిన్నది → రాజీవ్ గాంధీ National Park – 2.30 చ.కి.మీ.

2. వన్యప్రాణి అభయారణ్యం (Wildlife Sanctuary)

వన్యప్రాణులు మరియు వాటి సహజ ఆవాసాలను సంరక్షించడానికి ప్రకటించిన ప్రాంతాన్ని Wildlife Sanctuary అంటారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పరీక్షలకు ముఖ్యమైన అభయారణ్యాలు:

కోరింగ, కౌండిన్య, కొల్లేరు, కృష్ణా, నేలపట్టు, పులికాట్, రోళ్లపాడు, శ్రీ లంకమల్లేశ్వర, గుండ్ల బ్రహ్మేశ్వరం, కంబాలకొండ, పాపికొండ ప్రాంతపు wildlife habitats మొదలైనవి.

13 ప్రధాన wildlife sanctuariesను విస్తీర్ణం + ప్రాంతం + ప్రత్యేక వన్యప్రాణి రూపంలో ఇవ్వడం వల్ల sanctuary–species matching APPSCకు చాలా ముఖ్యమైన అంశం.

కొన్ని అత్యంత ముఖ్యమైన pairs:

కౌండిన్య → Asian Elephant

నేలపట్టు → Spotted-billed Pelican

రోళ్లపాడు → Great Indian Bustard

శ్రీ లంకమల్లేశ్వర → Jerdon's Courser

కంబాలకొండ → Indian Leopard

వీటిని Topic 5లో ప్రస్తుత 28 జిల్లాల ప్రకారం పూర్తి పట్టికగా చదువుదాం.

3. Tiger Reserve

పులులతో పాటు వాటి habitat, prey species, water sources మరియు మొత్తం forest ecosystemను సంరక్షించడానికి Tiger Reserves ఏర్పాటు చేస్తారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రధాన Tiger Reserve:

నాగార్జునసాగర్–శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్

Nagarjunasagar–Srisailam Tiger Reserve (NSTR)

ప్రధాన భౌగోళిక ప్రాంతం → నల్లమల అడవులు
ప్రధాన జాతి → పులి
ప్రధాన సంరక్షణ కార్యక్రమం → Project Tiger
Eastern Ghats–Nallamala ecosystemలో అత్యంత ముఖ్యమైన protected landscape.
పులితో పాటు ఇతర వన్యప్రాణులు, prey-base మరియు అటవీ జీవవైవిధ్యానికి కూడా రక్షణ కల్పిస్తుంది.

APPSC Chain:

Nallamala → NSTR → Tiger → Project Tiger

NSTRను Topic 6లో ప్రత్యేకంగా విస్తృతంగా చదువుదాం.

4. Elephant Reserve

ఏనుగుల దీర్ఘకాలిక సంరక్షణలో ఒక్క sanctuary మాత్రమే కాకుండా ఏనుగుల ఆవాసాలు, migration routes/corridors మరియు adjoining forests కూడా ముఖ్యమైనవి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో:

రాయల ఎలిఫెంట్ రిజర్వ్ / కౌండిన్య ప్రాంతం

కౌండిన్య → Asian Elephant

అనే association అత్యంత ముఖ్యమైనది.

ఈ ప్రాంతంలో ప్రధాన conservation concerns:

Elephant habitat → corridors → movement → crop damage → human–elephant conflict → conservation

ఏనుగుల సంరక్షణకు జాతీయ స్థాయిలో Project Elephant అమలు చేయబడుతోంది.

APPSC Pair:
Elephant → Koundinya → Project Elephant

5. Biosphere Reserve

Biosphere Reserve అనేది ఒక్క జంతువును మాత్రమే రక్షించే ప్రాంతం కాదు. మొత్తం జీవవైవిధ్యం, ecosystem, flora, fauna మరియు ecological processesను సంరక్షించడమే దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అత్యంత ముఖ్యమైనది:

శేషాచలం బయోస్ఫియర్ రిజర్వ్

Seshachalam Biosphere Reserve

శేషాచలం కొండలు తూర్పు కనుమలలో అత్యంత ముఖ్యమైన biodiversity ప్రాంతాల్లో ఒకటి.

ప్రత్యేకతలు:

**ఎర్రచందనం (Red Sanders)**కు ప్రసిద్ధి.
అనేక endemic/rare plant speciesకు ఆవాసం.
Golden Gecko వంటి ప్రత్యేక faunaతో సంబంధం.
శ్రీ వెంకటేశ్వర National Park కూడా ఈ విస్తృత శేషాచలం landscapeలో ముఖ్యమైన protected area.

APPSC Chain:

Seshachalam → Biosphere Reserve → Red Sanders → Golden Gecko

National Park vs Wildlife Sanctuary

అంశం	National Park	Wildlife Sanctuary
ప్రధాన లక్ష్యం	మొత్తం ecosystemకు అధిక స్థాయి రక్షణ	wildlife మరియు habitat సంరక్షణ
రక్షణ స్థాయి	సాధారణంగా మరింత కఠినమైనది	నియంత్రిత రక్షణ
మానవ కార్యకలాపాలు	అత్యంత పరిమితం	చట్టబద్ధ పరిమితులకు లోబడి కొన్ని కార్యకలాపాలకు అవకాశం ఉండవచ్చు
AP ఉదాహరణ	Papikonda NP	Koundinya WLS
మరో ఉదాహరణ	Sri Venkateswara NP	Rollapadu WLS

Exam Trap:
National Park మరియు Wildlife Sanctuary ఒకే category కాదు.

Tiger Reserve vs National Park

ఇవి కూడా ఒకే అర్థం కావు.

National Park → statutory protected-area category.

Tiger Reserve → పులి మరియు దాని habitat landscape conservationపై ప్రత్యేక దృష్టి.

ఒక పెద్ద Tiger Reserve landscapeలో ఇతర protected forests/areas ఉండవచ్చు.

అందువల్ల:

NSTR = Tiger Reserve

దానిని కేవలం “National Park”గా పేర్కొనడం సరైంది కాదు.

Biosphere Reserve vs Tiger Reserve

Tiger Reserve → Tiger-centred landscape conservation

Biosphere Reserve → Overall biodiversity + ecosystem conservation

APలో గుర్తుంచుకోవడానికి:

NSTR → Tiger Reserve

Seshachalam → Biosphere Reserve

APPSC Master Classification

Protected Area Category	ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ముఖ్యమైనది	ప్రధాన గుర్తింపు
National Park	Papikonda	Godavari–Eastern Ghats ecosystem
National Park	Sri Venkateswara	Seshachalam
National Park	Rajiv Gandhi (Rameswaram)	Kadapa region
Wildlife Sanctuary	Koundinya	Asian Elephant
Wildlife Sanctuary	Rollapadu	Great Indian Bustard
Wildlife Sanctuary	Sri Lankamalleswara	Jerdon's Courser
Wildlife Sanctuary	Nelapattu	Spotted-billed Pelican
Wildlife Sanctuary	Kambalakonda	Indian Leopard
Tiger Reserve	NSTR	Tiger – Nallamala
Elephant Reserve	Rayala/Koundinya region	Asian Elephant
Biosphere Reserve	Seshachalam	Red Sanders – biodiversity

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ముఖ్య జాతీయ ఉద్యానవనాలు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 3 ప్రధాన జాతీయ ఉద్యానవనాలు (National Parks) ఉన్నాయి:

పాపికొండ జాతీయ ఉద్యానవనం
శ్రీ వెంకటేశ్వర జాతీయ ఉద్యానవనం
రాజీవ్ గాంధీ (రామేశ్వరం) జాతీయ ఉద్యానవనం

వీటిని APPSC కోసం జిల్లా → విస్తీర్ణం → భౌగోళిక ప్రాంతం → ముఖ్య వృక్ష/వన్యప్రాణి సంపద → ప్రత్యేకత క్రమంలో చదవాలి. మూడు National Parks మరియు వాటి విస్తీర్ణాలు అటవీ–వన్యప్రాణి అధ్యాయంలో ప్రత్యేకంగా ఇవ్వబడ్డాయి.

1. పాపికొండ జాతీయ ఉద్యానవనం
Papikonda National Park
APPSC Key Chain

2. శ్రీ వెంకటేశ్వర జాతీయ ఉద్యానవనం
Sri Venkateswara National Park
ముఖ్య వృక్ష సంపద
ముఖ్య వన్యప్రాణులు
ప్రత్యేకత
APPSC Key Chain

3. రాజీవ్ గాంధీ (రామేశ్వరం) జాతీయ ఉద్యానవనం
Rajiv Gandhi National Park
ప్రత్యేకత
APPSC Key Chain
ముఖ్యమైన Exam Trap
మూడు National Parks – APPSC Master Table

National Park	ప్రస్తుత జిల్లా	విస్తీర్ణం	ముఖ్య ప్రాంతం/ప్రత్యేకత
Papikonda NP	ASR + Eluru	1012.90 km²	Godavari, Eastern Ghats
Sri Venkateswara NP	Tirupati + Annamayya	353.63 km²	Seshachalam, Red Sanders
Rajiv Gandhi (Rameswaram) NP	Kadapa	2.30 km²	APలో అతి చిన్న NP

విస్తీర్ణం ఆధారంగా క్రమం
↓
Sri Venkateswara (353.63)
↓
Rajiv Gandhi (2.30)
APPSC Quick Revision
Topic 5: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వన్యప్రాణి అభయారణ్యాలు
ముఖ్య అభయారణ్యాలు
1. కోరింగ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Coringa WLS
విస్తీర్ణం: 235.70 చ.కి.మీ.
Coringa → Kakinada → Godavari Estuary → Mangroves → Saltwater Crocodile
2. కొల్లేరు వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Kolleru WLS
విస్తీర్ణం: 308.55 చ.కి.మీ.
Kolleru → Freshwater Lake → Wetland → Migratory Birds → Ramsar Site
Kolleruను mangrove sanctuaryగా గుర్తించకూడదు.
3. కృష్ణా వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Krishna WLS
విస్తీర్ణం: 194.81 చ.కి.మీ.
Krishna WLS → Krishna Estuary → Mangroves
Coringa vs Krishna
4. రాజీవ్ గాంధీ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Rajiv Gandhi WLS
Rajiv Gandhi WLS → Nallamala → NSTR → Tiger
Rajiv Gandhi WLS ≠ Rajiv Gandhi National Park
5. రోళ్లపాడు వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Rollapadu WLS
విస్తీర్ణం: 6.14 చ.కి.మీ.
Rollapadu → Great Indian Bustard
Rollapadu → GIB + Blackbuck
6. గుండ్ల బ్రహ్మేశ్వరం వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Gundla Brahmeswaram WLS
Gundla Brahmeswaram → Tiger → NSTR Extended Core
7. శ్రీ లంకమల్లేశ్వర వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Sri Lankamalleswara WLS
విస్తీర్ణం: 464.42 చ.కి.మీ.
Sri Lankamalleswara → Jerdon's Courser
తప్పక గుర్తుంచుకోవాలి
8. నేలపట్టు వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Nelapattu WLS
విస్తీర్ణం: 4.58 చ.కి.మీ.
Nelapattu → Spot-billed Pelican
Nelapattu మరియు Pulicat రెండూ Tirupati ప్రాంతంలోని bird habitats అయినప్పటికీ రెండూ ఒకే protected area కాదు.
9. పులికాట్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Pulicat WLS
విస్తీర్ణం: 600.00 చ.కి.మీ.
Pulicat → Lagoon → Brackish Water → Migratory Birds/Flamingos
10. కౌండిన్య వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Koundinya WLS
విస్తీర్ణం: 357.60 చ.కి.మీ.
Koundinya → Asian Elephant
Elephant → Koundinya → Rayala Elephant Reserve → Project Elephant
11. శ్రీ వెంకటేశ్వర వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Sri Venkateswara WLS
విస్తీర్ణం: 172.34 చ.కి.మీ.
Sri Venkateswara WLS → Seshachalam → Red Sanders → Biodiversity
12. కంబాలకొండ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Kambalakonda WLS
విస్తీర్ణం: 70.70 చ.కి.మీ.
Kambalakonda → Visakhapatnam → Eastern Ghats wildlife
13. పెనుశిల నరసింహస్వామి వన్యప్రాణి అభయారణ్యం
Penusila Narasimhaswamy WLS
Penusila Narasimhaswamy WLS → Kadapa + Nellore forest landscape

APPSC Master Table

Wildlife Sanctuary	జిల్లా baseline	విస్తీర్ణం (చ.కి.మీ.)	ప్రధాన గుర్తింపు
Coringa	Kakinada	235.70	Mangroves, Godavari estuary
Kolleru	Eluru, West Godavari	308.55	Freshwater wetland, migratory birds
Krishna	Bapatla, Krishna	194.81	Krishna estuary, mangroves
Rajiv Gandhi	Nandyal, Prakasam, Palnadu	2131.67*	NSTR, Tiger
Rollapadu	Nandyal	6.14	Great Indian Bustard, Blackbuck
Gundla Brahmeswaram	Nandyal, Prakasam	1193.68*	NSTR Extended Core, Tiger
Sri Lankamalleswara	YSR Kadapa	464.42	Jerdon's Courser
Nelapattu	Tirupati	4.58	Spot-billed Pelican
Pulicat	Tirupati	600.00	Lagoon, migratory birds
Koundinya	Chittoor	357.60	Asian Elephant
Sri Venkateswara WLS	Annamayya, Tirupati	172.34	Seshachalam
Kambalakonda	Visakhapatnam	70.70	Eastern Ghats wildlife
Penusila Narasimhaswamy	Kadapa, Nellore	1030.86*	Eastern Ghats forest fauna

APPSCలో తప్పక గుర్తుంచుకోవాల్సిన Matching Pairs

అభయారణ్యం	గుర్తుంచుకోవాల్సిన ప్రత్యేకత
Coringa	Saltwater Crocodile / Mangroves
Kolleru	Migratory Waterbirds / Ramsar Wetland
Krishna	Krishna Estuary / Mangroves
Rajiv Gandhi WLS	Tiger / NSTR
Rollapadu	Great Indian Bustard + Blackbuck
Gundla Brahmeswaram	Tiger / NSTR Extended Core
Sri Lankamalleswara	Jerdon's Courser
Nelapattu	Spot-billed Pelican
Pulicat	Flamingos / Lagoon
Koundinya	Asian Elephant
Sri Venkateswara	Seshachalam / Red Sanders
Kambalakonda	Visakhapatnam / Eastern Ghats
Penusila Narasimhaswamy	Kadapa–Nellore forest landscape

అత్యంత ముఖ్యమైన Exam Traps

Jerdon's Courser → Sri Lankamalleswara, కాదు Rollapadu.

Great Indian Bustard → Rollapadu, కాదు Sri Lankamalleswara.

Asian Elephant → Koundinya.

Coringa → Godavari Estuary, Krishna WLS → Krishna Estuary.

Kolleru → Freshwater wetland, Pulicat → Brackish-water lagoon.

Rajiv Gandhi WLS → NSTR, కానీ Rajiv Gandhi National Park → Kadapa/Rameswaram — రెండూ వేర్వేరు protected areas.

Gundla Brahmeswaram → NSTR Extended Core.

Nelapattu → Spot-billed Pelican.

విస్తీర్ణం: 1012.90 చ.కి.మీ.
ప్రస్తుత జిల్లాలు: అల్లూరి సీతారామరాజు + ఏలూరు
ప్రాంతం: పాపికొండలు – గోదావరి నది పరివాహక ప్రాంతం – తూర్పు కనుమలు
పాపికొండలు గోదావరి నది ఇరువైపులా విస్తరించిన సుందరమైన కొండ–అటవీ ప్రాంతం. గోదావరి నది, తూర్పు కనుమలు మరియు అటవీ ecosystem కలయిక వల్ల ఈ ప్రాంతం అధిక జీవవైవిధ్యాన్ని కలిగి ఉంది.

2024–25 protected-area district tableలో **Papikonda National Park → Eluru + Alluri Sitharama Raju → 1012.90 చ.కి.మీ.**గా నమోదైంది.

ముఖ్య వన్యప్రాణులు: పులి, చిరుత, సాంబర్, మచ్చల జింక, అడవి పంది వంటి అటవీ జీవులకు ఈ Eastern Ghats landscape అనుకూలమైన habitat.

ప్రత్యేకతలు:

తూర్పు కనుమల జీవవైవిధ్య ప్రాంతం.

గోదావరి నదితో ప్రత్యక్ష భౌగోళిక సంబంధం.

కొండలు + నది + అడవులు కలిసి ప్రత్యేక ecosystemను ఏర్పరుస్తాయి.

APలోని మూడు National Parksలో విస్తీర్ణం పరంగా అతిపెద్దది.

Papikonda → Godavari → Eastern Ghats → 1012.90 sq.km → Largest National Park in AP

Exam Trap: పాపికొండలను కేవలం ఒక జిల్లాతో మాత్రమే జత చేయకూడదు. ప్రస్తుత district frameworkలో ASR + Eluru గుర్తుంచుకోవాలి.

విస్తీర్ణం: సుమారు 353.63 చ.కి.మీ.

ప్రస్తుత జిల్లాలు: తిరుపతి + అన్నమయ్య

భౌగోళిక ప్రాంతం: శేషాచలం కొండలు – తూర్పు కనుమలు

ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అత్యంత ముఖ్యమైన biodiversity landscapesలో ఒకటైన శేషాచలం ప్రాంతంలో ఉంది.

Protected-area tableలో **Sri Venkateswara National Park → Annamayya + Tirupati → 353.63 చ.కి.మీ.**గా ఇవ్వబడింది. ఇది Sri Venkateswara Wildlife Sanctuaryలో భాగంగా కూడా సూచించబడింది.

ఈ ప్రాంతానికి అత్యంత ముఖ్యమైన botanical identity:

ఎర్రచందనం (Red Sanders)

శేషాచలం కొండలు Red Sandersకు ప్రసిద్ధి.

ఈ forest landscapeలో చిరుత, జింకలు, సాంబర్, అడవి పంది వంటి అటవీ జంతువులతో పాటు పక్షులు మరియు సరీసృపాల వైవిధ్యం ఉంది.

Golden Gecko శేషాచలం biodiversityతో గుర్తుంచుకోవాల్సిన ముఖ్య fauna.

శేషాచలం ప్రాంతం Biosphere Reserve ప్రాధాన్యాన్ని కూడా కలిగి ఉంది. అందువల్ల పరీక్షలో:

Sri Venkateswara NP → Seshachalam

Seshachalam → Red Sanders

Seshachalam → Biosphere Reserve

అనే మూడు associations ముఖ్యమైనవి.

Sri Venkateswara NP → Tirupati + Annamayya → Seshachalam → Red Sanders → Golden Gecko

Exam Trap: Sri Venkateswara National Park మరియు Sri Venkateswara Wildlife Sanctuary పేర్లు ఒకేలా కనిపించినా protected-area entries వేర్వేరుగా ఉంటాయి. Protected-area tableలో WLS 172.34 చ.కి.మీ., NP **353.63 చ.కి.మీ.**గా ఉన్నాయి.

విస్తీర్ణం: 2.30 చ.కి.మీ.

ప్రాంతం: కడప ప్రాంతం

ప్రస్తుత protected-area listingలో **Rajiv Gandhi National Park → Kadapa → 2.30 చ.కి.మీ.**గా ఉంది.

దీనిని రామేశ్వరం National Park అనే పేరుతో కూడా గుర్తుంచుకోవడం APPSCకు ఉపయోగకరం.

విస్తీర్ణం చాలా చిన్నది.

APలోని మూడు National Parksలో అతి చిన్న National Park.

కడప ప్రాంతంలోని dry ecosystem conservationకు ప్రాధాన్యం.

Rajiv Gandhi (Rameswaram) NP → Kadapa → 2.30 sq.km → Smallest National Park in AP

Rajiv Gandhi National Parkను Rajiv Gandhi Wildlife Sanctuary / NSTR landscape entryతో కలపకూడదు.

Protected-area tableలో Rajiv Gandhi WLS (Tiger Reserve)ను Nandyal–Prakasam–Palnadu ప్రాంతాలకు సంబంధించిన పెద్ద protected landscapeగా చూపుతుండగా, Rajiv Gandhi National Park మాత్రం Kadapaలో 2.30 చ.కి.మీ. మాత్రమే.

Papikonda (1012.90)

అంటే:

అతిపెద్దది → Papikonda

అతి చిన్నది → Rajiv Gandhi

Papikonda NP → ASR + Eluru → Godavari → Eastern Ghats → 1012.90 km²

Sri Venkateswara NP → Tirupati + Annamayya → Seshachalam → Red Sanders → 353.63 km²

Rajiv Gandhi NP → Kadapa → Rameswaram → 2.30 km²

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 13 వన్యప్రాణి అభయారణ్యాలు (Wildlife Sanctuaries) ఉన్నాయి. ఇవి పక్షులు, క్షీరదాలు, సరీసృపాలు, చిత్తడి నేలలు, మడ అడవులు, గడ్డి భూములు, తూర్పు కనుమలు–నల్లమల అటవీ ecosystems వంటి విభిన్న జీవావాసాలను సంరక్షిస్తున్నాయి. రాష్ట్ర protected-area వ్యవస్థలో 13 Wildlife Sanctuaries, 3 National Parksతో కలిపి మొత్తం protected-area extent **8,139.88 చ.కి.మీ.**గా నమోదైంది.

ముఖ్య గమనిక: క్రింది విస్తీర్ణాలు 2024–25 protected-area పట్టికలోని అధికారిక figures. జిల్లా పేర్లు ఆ పట్టికలో ఉన్న administrative baselineను అనుసరిస్తాయి. 2025 చివరలో ఏర్పడిన మార్కాపురం, పోలవరం జిల్లాల కారణంగా కొన్ని sanctuary–district associationsను తాజా 28-జిల్లాల mapలో విడిగా update చేయాల్సి ఉంటుంది; పాత జిల్లా పేరును కొత్తదిగా ఊహించి మార్చకూడదు.

జిల్లా: కాకినాడ

గోదావరి నదీముఖ ప్రాంతంలోని ముఖ్యమైన మడ అడవుల (Mangrove) ecosystem.

Estuarine, mangrove మరియు coastal biodiversityకు ముఖ్యమైన habitat.

మొసళ్లు, జలపక్షులు మరియు వివిధ estuarine faunaకు అనుకూల ప్రాంతం.

Godavari–Krishna estuaries రాష్ట్ర mangrove biodiversityలో అత్యంత ముఖ్యమైనవి.

APPSC Key Pair:

జిల్లాలు: ఏలూరు + పశ్చిమ గోదావరి

కొల్లేరు సరస్సు ఆధారంగా ఏర్పడిన ముఖ్యమైన wetland sanctuary.

వలస పక్షులకు అత్యంత ముఖ్యమైన habitat.

Spot-billed Pelican, painted storks, openbill storks, cormorants, ducks వంటి అనేక waterbirds కనిపిస్తాయి.

కొల్లేరు ఒక అంతర్జాతీయ ప్రాధాన్యం గల Ramsar Wetland కూడా. (MoEFCC)

APPSC Chain:

Exam Trap:

జిల్లాలు: బాపట్ల + కృష్ణా

కృష్ణా నదీ డెల్టా–నదీముఖ ecosystemతో సంబంధం.

మడ అడవులు, tidal creeks, estuarine habitats ప్రధాన ప్రత్యేకత.

Coastal మరియు aquatic biodiversityకు ముఖ్యమైన protected area.

APPSC Key Pair:

Coringa → Godavari Estuary

Krishna WLS → Krishna Estuary

ఈ pair APPSCకు చాలా ముఖ్యమైనది.

ఇది Nagarjunasagar–Srisailam Tiger Reserve (NSTR) landscapeలో భాగం.

2024–25 administrative breakup:

నంద్యాల → 411.00 చ.కి.మీ.

ప్రకాశం → 1030.18 చ.కి.మీ.

పల్నాడు → 690.49 చ.కి.మీ.

నల్లమల అటవీ ecosystemలో పులి సంరక్షణకు అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రాంతం. Rajiv Gandhi WLS మరియు Gundla Brahmeswaram WLSలు NSTR core landscapeలో కీలక భాగాలు. (National CAMPA)

APPSC Chain:

Exam Trap:

జిల్లా: నంద్యాల

పొడి గడ్డి భూములు, scrub ecosystemకు ప్రసిద్ధి.

Great Indian Bustardతో అత్యంత ముఖ్యమైన historical/conservation association.

Blackbuck కూడా ఈ grassland ecosystemలో ముఖ్యమైన జాతి.

APPSC Key Pair:

Remember:

2024–25 district breakup:

నంద్యాల → 735.49 చ.కి.మీ.

ప్రకాశం → 458.19 చ.కి.మీ.

నల్లమల అటవీ ప్రాంతంలో ఉంది.

NSTRలో Extended Coreగా అత్యంత ముఖ్యమైనది.

Tiger movement మరియు tiger habitat conservationకు ప్రాధాన్యం. 2026లో కూడా ఈ sanctuary NSTR core areaలో భాగమని అధికారిక forest records పేర్కొంటున్నాయి. (Indian Kanoon)

APPSC Key Pair:

జిల్లా: YSR కడప

అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత:

Jerdon's Courser

ఈ అరుదైన పక్షి dry scrub habitatతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.

APPSC Key Pair:

Sri Lankamalleswara → Jerdon's Courser

Rollapadu → Great Indian Bustard

ఈ రెండు pairsను interchange చేయకూడదు.

జిల్లా: తిరుపతి

ముఖ్యమైన bird sanctuary.

Spot-billed Pelicanతో ప్రసిద్ధ association.

వలస మరియు జలపక్షులకు ముఖ్యమైన breeding/feeding habitat.

APPSC Key Pair:

Exam Trap:

జిల్లా: తిరుపతి

Pulicat Lake ఒక lagoon/brackish-water ecosystem.

వలస జలపక్షులకు ముఖ్యమైన habitat.

Flamingosతో ప్రసిద్ధమైన ప్రాంతం.

శ్రీహరికోట Pulicat Lakeను Bay of Bengal నుంచి వేరు చేసే ప్రధాన భౌగోళిక feature.

APPSC Chain:

Exam Trap:

Kolleru → Freshwater Lake

Pulicat → Brackish-water Lagoon

జిల్లా: చిత్తూరు

ప్రధాన ప్రత్యేకత:

Asian Elephant

దక్షిణ APలో elephant habitat conservationకు అత్యంత ముఖ్యమైన protected area.

Elephant movement, corridors మరియు human–elephant conflict ముఖ్య conservation issues.

రాష్ట్ర Elephant Reserve వ్యవస్థతో సంబంధం ఉంది.

APPSC Key Pair:

Chain:

జిల్లాలు: అన్నమయ్య + తిరుపతి

దీనికి అనుబంధంగా:

Sri Venkateswara National Park → 353.63 చ.కి.మీ.

Protected-area పట్టికలో National Parkను **“Part of S.V.WLS”**గా గుర్తించారు.

శేషాచలం కొండల biodiversity landscapeలో భాగం.

Red Sanders అత్యంత ముఖ్యమైన flora.

Golden Gecko వంటి ప్రత్యేక faunaతో శేషాచలం ప్రాంతం ప్రసిద్ధి.

APPSC Chain:

జిల్లా: విశాఖపట్నం

విశాఖపట్నం నగర పరిసరాల్లోని Eastern Ghats ecosystemకు ముఖ్యమైన protected area.

dry evergreen / deciduous–scrub vegetation మరియు urban-edge biodiversity పరంగా ప్రాధాన్యం.

చిరుతతో పాటు చిన్న mammals, reptiles, birdsకు habitat.

APPSC Association:

2024–25 protected-area breakup:

YSR కడప → 404.43 చ.కి.మీ.

నెల్లూరు → 626.43 చ.కి.మీ.

ఇది విస్తారమైన forest wildlife habitat. Eastern Ghats forest ecosystemలో herbivores, carnivores మరియు ఇతర forest faunaకు habitatగా ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంది.

APPSC Key:

*District-wise components కలిపిన మొత్తం.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వన్యప్రాణి సంరక్షణ

Wildlife Protection in Andhra Pradesh

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వన్యప్రాణి సంరక్షణ అంటే కేవలం జంతువులను వేట నుంచి రక్షించడం మాత్రమే కాదు. వాటి సహజ ఆవాసాల పరిరక్షణ, రక్షిత ప్రాంతాల నిర్వహణ, అంతరించిపోతున్న జాతుల సంరక్షణ, అక్రమ వేట–అక్రమ రవాణా నియంత్రణ, అటవీ అగ్నిప్రమాదాల నివారణ, మానవ–వన్యప్రాణి సంఘర్షణ తగ్గింపు, స్థానిక ప్రజల భాగస్వామ్యం అన్నీ ఇందులో భాగాలు.

ప్రధాన సంరక్షణ చర్యలు

1. Wildlife (Protection) Act, 1972

వన్యప్రాణుల సంరక్షణకు ప్రధాన చట్టపరమైన ఆధారం Wildlife (Protection) Act, 1972. దీని ద్వారా వేట నియంత్రణ/నిషేధం, వన్యప్రాణుల అక్రమ వ్యాపార నియంత్రణ, endangered speciesకు చట్టపరమైన రక్షణ, National Parks–Wildlife Sanctuaries వంటి protected areas ద్వారా habitats రక్షణకు వ్యవస్థ ఏర్పడింది.

APPSC Key:
Wildlife (Protection) Act → 1972

2. Protected Area Network

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వన్యప్రాణుల in-situ conservation కోసం 13 Wildlife Sanctuaries, 3 National Parks, 1 Tiger Reserve, 1 Elephant Reserve, 1 Biosphere Reserve ఉన్నాయి.

అందులో ముఖ్యమైనవి:

NSTR → Tiger
Koundinya → Elephant
Seshachalam → Biosphere Reserve
Rollapadu → Great Indian Bustard
Sri Lankamalleswara → Jerdon's Courser

National Parks, Wildlife Sanctuaries, Biosphere Reservesతో పాటు creeks, lakes, wetlandsను కూడా సంరక్షించడం wildlife conservationకు అవసరం.

3. Project Tiger

Project Tiger – 1973లో ప్రారంభమైంది. పులిని మాత్రమే కాకుండా దాని habitat, prey-base మరియు మొత్తం ecosystemను సంరక్షించడం దీని లక్ష్యం. Habitat shrinkage, poaching, prey depletion వంటి అంశాలు పులులకు ప్రధాన ముప్పులు.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో:

Nagarjunasagar–Srisailam Tiger Reserve (NSTR)
→ నల్లమల అడవులు
→ విస్తీర్ణం 3,727.50 చ.కి.మీ.

ఇక్కడ స్థానిక చెంచు గిరిజనుల భాగస్వామ్యం కూడా ముఖ్యమైనది; 600 మంది protection watchers/guidesగా పనిచేస్తున్నట్లు నమోదైంది.

APPSC Chain:
Project Tiger – 1973 → NSTR → Nallamala → Tiger

4. ఏనుగుల సంరక్షణ

ఏనుగుల సంరక్షణలో కౌండిన్య అభయారణ్యం–రాయల ఎలిఫెంట్ రిజర్వ్ ప్రాంతం ముఖ్యమైనది.

ఏనుగుల habitat, movement corridorsను రక్షించడంతో పాటు మానవ–ఏనుగు సంఘర్షణను తగ్గించడం ప్రధాన లక్ష్యం.

చిత్తూరు ప్రాంతంలో 32 ఏనుగుల గుంపు పంటలకు నష్టం కలిగిస్తున్నట్లు నమోదు కావడంతో human–elephant conflict managementకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది.

APPSC Chain:
Elephant → Koundinya → Rayala Elephant Reserve

5. సముద్ర తాబేళ్ల సంరక్షణ

ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరంలో Olive Ridley Turtles nesting sitesను సంరక్షిస్తున్నారు.

ప్రధాన చర్యలు:

Nesting sites రక్షణ → గుడ్ల సంరక్షణ → hatchlings రక్షణ → సముద్రంలో సురక్షితంగా విడుదల

ఈ కార్యక్రమాల్లో స్థానిక ప్రజలు, NGOs కూడా భాగస్వామ్యం అవుతున్నారు.

APPSC Pair:
Olive Ridley → AP Coast → Sea Turtle Conservation

6. మానవ–వన్యప్రాణి సంఘర్షణ నియంత్రణ

అడవుల fragmentation, వ్యవసాయ భూముల విస్తరణ మరియు wildlife movement వల్ల Human–Wildlife Conflict ఏర్పడుతుంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ముఖ్యంగా:

Elephants → crop damage
Sloth Bears → human conflict
Blackbucks → crop damage

వన్యప్రాణుల వల్ల పంట నష్టం, మానవ మరణాలు, గాయాలు సంభవించిన సందర్భాల్లో పరిహారం అందించే విధానం ఉంది. 2024–25లో డిసెంబర్ వరకు ₹73.405 లక్షలు compensationగా చెల్లించారు. అన్ని forest divisionsలో Wildlife Protection and Rescue Teams పనిచేస్తున్నాయి.

7. అటవీ అగ్నిప్రమాదాల నివారణ

Forest fires వల్ల vegetationతో పాటు wildlife habitat, nesting areas, food resources తీవ్రంగా దెబ్బతింటాయి.

నివారణలో:

ప్రజల్లో అవగాహన
observation points
ground patrolling
communication network
early detection
fire forecasting
Remote Sensing, GPS, GIS వినియోగం

ముఖ్యమైనవి.

8. CAMPA

CAMPA – Compensatory Afforestation Fund Management and Planning Authority

దీని ద్వారా:
Natural forests conservation → Wildlife habitat protection → Regeneration → Management → Research → Training → Capacity building చేపడతారు.

అటవీ భూమిని ఇతర అవసరాలకు మళ్లించిన సందర్భాల్లో compensatory afforestation, soil & moisture conservation, boundary demarcation, plantation maintenance వంటి కార్యక్రమాలు చేపడతారు.

9. Community Participation & Eco-Tourism

వన్యప్రాణి సంరక్షణలో స్థానిక ప్రజలు, ముఖ్యంగా forest-dependent communities మరియు గిరిజనుల భాగస్వామ్యం కీలకం.

Community Based Eco-Tourism Centres (CBETs) మరియు Eco-Development Committees (EDCs) ద్వారా స్థానిక ప్రజలను eco-tourism నిర్వహణలో భాగస్వాములను చేస్తున్నారు.

ఇది:

Conservation + Local Employment + Community Participation

అనే మూడు లక్ష్యాలను కలుపుతుంది.

APPSC Quick Revision

సంరక్షణ చర్య	గుర్తుంచుకోవాల్సిన అంశం
Wildlife (Protection) Act	1972
Project Tiger	1973
Tiger Conservation	NSTR – Nallamala
Elephant Conservation	Koundinya – Rayala Elephant Reserve
Jerdon's Courser	Sri Lankamalleswara
Great Indian Bustard	Rollapadu
Olive Ridley	AP Coast – nesting conservation
Human–Wildlife Conflict	Compensation + Rescue Teams
Forest Fire Protection	Patrolling + RS/GPS/GIS
CAMPA	Forest & wildlife habitat restoration
Community Conservation	CBETs + EDCs
Biosphere Conservation	Seshachalam

6.9.26