ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వన్యప్రాణి వనరులు మరియు సంరక్షణ

 ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికంగా తూర్పు కనుమలు, నల్లమల–శేషాచలం కొండలు, ఆకురాల్చే అడవులు, పొడి ముళ్ల–పొద ప్రాంతాలు, గోదావరి–కృష్ణా డెల్టాలు, మడ అడవులు, సరస్సులు, చిత్తడి నేలలు, సముద్రతీరం వంటి విభిన్న సహజ ఆవాసాలను కలిగి ఉంది. అందువల్ల రాష్ట్రంలో క్షీరదాలు, పక్షులు, సరీసృపాలు, జలచరాలు, అరుదైన మరియు అంతరించిపోతున్న జీవజాతుల వైవిధ్యం కనిపిస్తుంది.

రాష్ట్రంలోని వన్యప్రాణి సంపదను అర్థం చేసుకోవడానికి అడవులు మాత్రమే కాకుండా grasslands, scrub forests, wetlands, mangroves, coastal habitats కూడా ముఖ్యమైనవి.

జీవ వైవిధ్యం

జీవ వైవిధ్యం (Biodiversity) అంటే ఒక ప్రాంతంలో కనిపించే వివిధ రకాల మొక్కలు, జంతువులు, సూక్ష్మజీవులు, వాటి జన్యు వైవిధ్యం మరియు అవి నివసించే ecosystems యొక్క వైవిధ్యం.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో తూర్పు కనుమల నుంచి బంగాళాఖాతం తీరం వరకు ఉన్న భౌగోళిక వైవిధ్యం అనేక జీవావాసాలకు అనుకూలంగా ఉంది. రాష్ట్రంలోని అటవీ–వన్యప్రాణి ప్రాంతాల్లో ప్రత్యేకంగా గుర్తుంచుకోవాల్సినవి నల్లమల, శేషాచలం, పాపికొండలు, కోరింగ మడ అడవులు, కౌండిన్య, రోళ్లపాడు, శ్రీ లంకమల్లేశ్వర, కొల్లేరు, నేలపట్టు, పులికాట్ మొదలైనవి. ఈ అధ్యాయంలోని పేజీలు 47–54 అడవులు, ముఖ్య వృక్షజాతులు, అంతరించిపోతున్న జంతువులు, అభయారణ్యాలు, జాతీయ ఉద్యానవనాలు మరియు సంరక్షణ అంశాలను సమగ్రంగా కలుపుతున్నాయి.

ముఖ్య క్షీరదాలు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ముఖ్యంగా కనిపించే క్షీరదాలలో:

పులి (Tiger) – నల్లమల అడవులు పులులకు అత్యంత ముఖ్యమైన ఆవాసం. నాగార్జునసాగర్–శ్రీశైలం ప్రాంతం పులుల సంరక్షణలో ప్రత్యేక స్థానం కలిగి ఉంది.

చిరుత (Indian Leopard) – వివిధ కొండ–అటవీ ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తుంది. రాష్ట్రంలోని వన్యప్రాణి సంరక్షణ ప్రాంతాలతో చిరుతకు ముఖ్యమైన సంబంధం ఉంది.

ఏనుగు (Asian Elephant) – ముఖ్యంగా దక్షిణ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కౌండిన్య ప్రాంతంతో అనుబంధం. కౌండిన్య వన్యప్రాణి అభయారణ్యం ఏనుగులకు ప్రసిద్ధి.

అడవి దున్న / గౌర్ (Wild Buffalo/Indian Gaur సందర్భం) – అటవీ ప్రాంతాల్లో కనిపించే పెద్ద శాకాహార జంతువుల్లో ముఖ్యమైనది.

కృష్ణజింక (Blackbuck/Indian Gazelle సందర్భం) – పొడి గడ్డి భూములు, scrub ప్రాంతాలకు ప్రాధాన్యం. రోళ్లపాడు ప్రాంతం పరీక్షల్లో ముఖ్యమైన association.

మచ్చల జింక (Spotted Deer/Chital), సాంబర్, అడవి పంది, ఎలుగుబంటి వంటి జంతువులు కూడా రాష్ట్రంలోని అటవీ ecosystemలో ముఖ్యమైన భాగాలు.

ముఖ్య పక్షి సంపద

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో forest birdsతో పాటు grassland birds, wetland birds, migratory birdsకు కూడా అధిక ప్రాధాన్యం ఉంది.

జెర్డాన్స్ కోర్సర్ – Jerdon's Courser

ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు అత్యంత ప్రత్యేకమైన అరుదైన పక్షుల్లో Jerdon's Courser ఒకటి.

దీని ముఖ్య association:

జెర్డాన్స్ కోర్సర్ → శ్రీ లంకమల్లేశ్వర వన్యప్రాణి అభయారణ్యం → కడప ప్రాంతం

ఇది దట్టమైన తేమ అడవుల పక్షి కంటే పొడి scrub habitatతో సంబంధం కలిగిన పక్షిగా గుర్తుంచుకోవాలి.

Great Indian Bustard

Great Indian Bustardకు APPSCలో ప్రధాన association:

Great Indian Bustard → రోళ్లపాడు

రోళ్లపాడు ప్రాంతంలోని grassland ecosystem దీనికి ముఖ్యమైనది.

Wetland & Migratory Birds

కొల్లేరు, నేలపట్టు, పులికాట్ వంటి wetlands వలస పక్షులకు ముఖ్యమైన ఆవాసాలు.

ప్రత్యేకంగా గుర్తుంచుకోవాల్సినవి:

Nelapattu → Spotted-billed Pelican

Pulicat → Flamingos & migratory water birds

Kolleru → Pelicans మరియు వివిధ నీటిపక్షులు

Rollapadu → Great Indian Bustard

అభయారణ్యాల పట్టికలో Kolleru–White-backed Vulture, Nelapattu–Spotted-billed Pelican, Pulicat–Green Sea Turtles, Rollapadu–Great Indian Bustard, Sri Lankamalleswara–Jerdon's Courser వంటి characteristic-fauna associations ఇవ్వబడ్డాయి.

APPSC జాగ్రత్త: ఒక అభయారణ్యంలో అనేక జాతులు ఉండవచ్చు. పట్టికలో ఇచ్చిన speciesను ఆ sanctuary యొక్క ప్రత్యేక/గుర్తింపు జాతిగా చదవాలి; అక్కడ ఉండే ఏకైక జంతువుగా భావించకూడదు.

సరీసృపాలు మరియు తీర జీవులు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో మొసళ్లు, వివిధ పాములు, Golden Gecko, సముద్ర తాబేళ్లు వంటి సరీసృపాలకు కూడా ప్రాధాన్యం ఉంది.

మొసలి

మడ అడవులు, నదీముఖాలు, తీరప్రాంత aquatic ecosystems మొసళ్లకు అనుకూలమైన habitatను అందిస్తాయి.

Coringa → Crocodile అనేది ముఖ్యమైన sanctuary–fauna associationగా గుర్తుంచుకోవాలి.

Golden Gecko

Golden Gecko తూర్పు కనుమలు–శేషాచలం biodiversity సందర్భంలో ముఖ్యమైన సరీసృపం.

సముద్ర తాబేళ్లు

AP సముద్రతీరం మరియు coastal ecosystemలో sea turtlesకు ప్రాధాన్యం ఉంది.

Olive Ridley Sea Turtle ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరప్రాంత wildlife conservationలో ముఖ్యమైన species. Nesting సమయంలో గుడ్లు, hatchlingsను రక్షించడం వంటి conservation activities నిర్వహించబడతాయి.

ఇక్కడ మరో పరీక్షా association:

Pulicat → Green Sea Turtles

Olive Ridley → AP Coast

Green Sea Turtle → Pulicat association

అని విడిగా గుర్తుంచుకోవాలి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రత్యేకంగా గుర్తుంచుకోవాల్సిన వన్యప్రాణులు

వన్యప్రాణి	ముఖ్య AP association
పులి	నల్లమల – NSTR
ఏనుగు	కౌండిన్య
చిరుత	అటవీ/కొండ ప్రాంతాలు
Jerdon's Courser	శ్రీ లంకమల్లేశ్వర
Great Indian Bustard	రోళ్లపాడు
కృష్ణజింక / Chinkara	పొడి grassland–scrub ప్రాంతాలు
Four-horned Antelope	అటవీ ప్రాంతాలు
Spotted-billed Pelican	నేలపట్టు
Golden Gecko	శేషాచలం–తూర్పు కనుమలు
Crocodile	కోరింగ
Green Sea Turtle	పులికాట్
Olive Ridley Turtle	AP సముద్ర తీరం

రాష్ట్రంలోని sanctuary tableలో మరికొన్ని ముఖ్య associations కూడా కనిపిస్తాయి: Krishna WLS–Fishing Cat, Krishna WLS–Indian Peafowl/Tiger, Gundla Brahmeswaram–Panther, Kambalakonda–Indian Leopard. ఇవి తరువాత Topic 5లో sanctuary-wiseగా పూర్తిగా చదువుతాం.

అంతరించిపోతున్న జాతులు – ఎందుకు ముఖ్యమైనవి?

జీవజాతుల సంఖ్య తగ్గడానికి ప్రధాన కారణాలు:

వేట మరియు అక్రమ wildlife trade, అడవుల నరికివేత, ఆవాసాల నష్టం, ఆవాసాల విభజన, forest fires, pollution, human–wildlife conflict.

SCERTలో చర్మాలు, గోళ్లు, దంతాలు, కొమ్ములు, ఈకలు మొదలైన వాటి కోసం జరిగే అక్రమ వేట వల్ల అనేక జాతులు తగ్గుతున్నాయని, పులి, ఏనుగు, కృష్ణజింక, మొసలి, చిరుత వంటి జంతువులు conservation అవసరమైన జాతులుగా వివరించబడ్డాయి.

అలాగే wildlife tradeను నియంత్రించడంలో CITES ప్రాధాన్యాన్ని SCERT గుర్తిస్తుంది.

Protected Wildlife Network – ప్రాథమిక అవగాహన

ఆంధ్రప్రదేశ్ వన్యప్రాణి సంపదను సంరక్షించడానికి Wildlife Sanctuaries, National Parks, Tiger Reserve, Elephant Reserve, Biosphere Reserve వంటి రక్షిత ప్రాంతాల వ్యవస్థ ఉంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం గల వన్యప్రాణి జాతులు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని తూర్పు కనుమలు, నల్లమల, శేషాచలం, పొడి పొద ప్రాంతాలు, గడ్డి భూములు, చిత్తడి నేలలు, మడ అడవులు, సముద్ర తీరం అనేక ప్రత్యేక వన్యప్రాణులకు ఆవాసాలుగా ఉన్నాయి. APPSC పరీక్షల దృష్ట్యా జంతువు పేరు మాత్రమే కాకుండా జాతి → ఆవాసం → ప్రాంతం → అభయారణ్యం/రక్షిత ప్రాంతం → ప్రత్యేకత అనే క్రమంలో చదవడం ఉపయోగకరం.

1. జెర్డాన్స్ కోర్సర్ (Jerdon's Courser)

• అత్యంత అరుదైన పక్షి.

• పొడి, ముళ్లపొదలతో కూడిన Scrub Forest దీని ముఖ్య ఆవాసం.

• శ్రీ లంకమల్లేశ్వర వన్యప్రాణి అభయారణ్యం దీని సంరక్షణకు అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రాంతం.

• కడప ప్రాంతంతో ప్రత్యేక సంబంధం కలిగి ఉంది.

• అంతరించిపోయిందని భావించిన తరువాత తిరిగి గుర్తించబడటం వల్ల దీనికి ప్రత్యేక conservation significance ఉంది.

APPSC Key Pair:
Jerdon's Courser → Sri Lankamalleswara Wildlife Sanctuary

Exam Trap:
Jerdon's Courserను Rollapaduతో కలపకూడదు.

Jerdon's Courser → Sri Lankamalleswara
Great Indian Bustard → Rollapadu

2. పులి (Tiger)

• ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అత్యంత ముఖ్యమైన flagship wildlife species.

• నల్లమల అడవులు ప్రధాన ఆవాస ప్రాంతం.

• నాగార్జునసాగర్–శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్ (NSTR) పులుల సంరక్షణకు ప్రధాన కేంద్రం.

• Project Tiger ద్వారా పులులతో పాటు వాటి habitat, prey-base, water resources మరియు మొత్తం forest ecosystemను సంరక్షిస్తారు.

• నల్లమలలోని విస్తారమైన అటవీ ప్రాంతం tiger habitatగా అత్యంత ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంది.

APPSC Chain:
Tiger → Nallamala → NSTR → Project Tiger

3. ఆసియా ఏనుగు (Asian Elephant)

• దక్షిణ ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీ ప్రాంతాల్లో ముఖ్యమైన పెద్ద క్షీరదం.

• కౌండిన్య వన్యప్రాణి అభయారణ్యం ఏనుగుల సంరక్షణకు ప్రసిద్ధి.

• కౌండిన్య ప్రాంతంలో ఏనుగుల ఆవాసం, movement corridors మరియు human–elephant conflict ముఖ్య conservation అంశాలు.

• ఏనుగుల సంరక్షణకు Project Elephant అమలులో ఉంది.

APPSC Key Pair:
Asian Elephant → Koundinya Wildlife Sanctuary

Remember:
Tiger → NSTR
Elephant → Koundinya

4. చిరుత (Indian Leopard)

• కొండలు, అడవులు మరియు forest–scrub ప్రాంతాల్లో జీవించగల మాంసాహార జంతువు.

• ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అనేక అటవీ ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తుంది.

• కంబాలకొండ వన్యప్రాణి అభయారణ్యంతో Indian Leopardకు ముఖ్యమైన association ఉంది.

APPSC Key Pair:
Indian Leopard → Kambalakonda Wildlife Sanctuary

5. కృష్ణజింక (Blackbuck)

• బహిరంగ గడ్డి భూములు, పొడి మైదానాలు, scrub ప్రాంతాలు అనుకూల ఆవాసాలు.

• రోళ్లపాడు ప్రాంతంలోని grassland ecosystemతో ముఖ్యమైన సంబంధం ఉంది.

• ఆంధ్రప్రదేశ్ grassland wildlifeను చదివేటప్పుడు Blackbuck ముఖ్యమైన జాతి.

APPSC Association:
Blackbuck → Rollapadu grassland ecosystem

అయితే sanctuary matching questionలో Rollapadu → Great Indian Bustard అనే pairకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.

6. గ్రేట్ ఇండియన్ బస్టర్డ్ (Great Indian Bustard)

• పెద్ద పరిమాణం కలిగిన grassland bird.

• పొడి గడ్డి భూములు, open scrub ప్రాంతాలు అనుకూల habitat.

• రోళ్లపాడు వన్యప్రాణి అభయారణ్యంతో అత్యంత ముఖ్యమైన association ఉంది.

APPSC Key Pair:
Great Indian Bustard → Rollapadu Wildlife Sanctuary

అత్యంత ముఖ్యమైన పక్షుల Pair

Jerdon's Courser → Sri Lankamalleswara

Great Indian Bustard → Rollapadu

ఈ రెండింటిని interchange చేయకూడదు.

7. చింకారా (Chinkara / Indian Gazelle)

• Chinkara = Indian Gazelle

• పొడి మరియు semi-arid ప్రాంతాలకు అనుకూలమైన జంతువు.

• scrub vegetation మరియు open dry habitatsలో జీవిస్తుంది.

• ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగిన faunaలో ఒకటి.

Exam Trap:
Chinkara ≠ Blackbuck

రెండూ పొడి ప్రాంతాల్లో కనిపించే herbivores అయినప్పటికీ వేర్వేరు జాతులు.

8. నాలుగు కొమ్ముల జింక (Four-horned Antelope)

• పేరుకు తగినట్లుగా కొమ్ముల నిర్మాణం దీని ప్రత్యేక లక్షణం.

• అటవీ–పొద ప్రాంతాలకు అనుకూలమైన herbivore.

• ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం గల fauna జాబితాలో Four-horned Antelope కూడా ఉంది.

APPSC Key:
Four-horned Antelope → నాలుగు కొమ్ముల జింక

Blackbuck, Chinkara, Four-horned Antelope మూడు వేర్వేరు జంతువులు.

9. మచ్చల జింక (Spotted Deer / Chital)

• Spotted Deer = Chital

• అడవులు మరియు forest–grassland transition ప్రాంతాల్లో కనిపించే ముఖ్యమైన శాకాహారి.

• పులి, చిరుత వంటి predators ఉన్న ecosystemలో herbivore/prey-baseలో భాగం.

ప్రస్తుత అధ్యయన భాగంలో దీనికి ఒక నిర్దిష్ట AP sanctuaryను characteristic speciesగా జత చేయలేదు. అందువల్ల sanctuary matchingలో ఊహించి pair చేయకూడదు.

10. సాంబర్ (Sambar)

• పెద్ద పరిమాణం కలిగిన జింక జాతి.

• ప్రధానంగా అటవీ habitatsతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.

• పెద్ద carnivores ఉన్న forest ecosystemలో ముఖ్యమైన herbivore.

Exam distinction:

Chital → Spotted Deer

Sambar → Larger forest deer

దీనికి కూడా ఈ అధ్యయన భాగంలో ప్రత్యేకంగా ఒక AP sanctuary–species pair ఇవ్వబడలేదు.

11. గౌర్ / Indian Bison – Wild Buffalo

ఈ పేర్ల విషయంలో APPSCలో జాగ్రత్త అవసరం.

Gaur = Indian Bison

కానీ,

Wild Buffalo ≠ Gaur

ఇవి ఒకే జంతువు కావు.

ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం గల faunaలో Wild Buffalo కూడా పేర్కొనబడింది.

Exam Trap:
Indian Bison (Gaur) ≠ Wild Buffalo

12. మొసలి (Crocodile)

• నదులు, నదీముఖాలు, మడ అడవులు మరియు coastal wetland ecosystemsతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.

• కోరింగ ప్రాంతం mangrove–estuarine wildlife conservationలో ముఖ్యమైనది.

• మడ అడవులు అనేక aquatic మరియు semi-aquatic organismsకు nursery మరియు feeding habitatsగా పనిచేస్తాయి.

APPSC Association:
Coringa → Mangroves → Estuarine/Crocodile habitat

13. సముద్ర తాబేళ్లు (Sea Turtles)

ఆంధ్రప్రదేశ్ సముద్రతీరం sea-turtle nesting మరియు coastal biodiversity పరంగా ముఖ్యమైనది.

Olive Ridley Turtle

• AP సముద్ర తీరంలో ముఖ్యమైన sea turtle.

• nesting సమయంలో గుడ్లు, nests మరియు hatchlings సంరక్షణకు ప్రత్యేక చర్యలు చేపడతారు.

Key Pair:
Olive Ridley → Andhra Pradesh Coast

Green Sea Turtle

• పులికాట్ ప్రాంతంతో ముఖ్యమైన association ఉంది.

Key Pair:
Green Sea Turtle → Pulicat

Exam Trap:

Olive Ridley → AP Coast

Green Sea Turtle → Pulicat association

APPSC Master Revision

జాతి	ప్రధాన ఆవాసం	ముఖ్య AP ప్రాంతం / Protected Area	పరీక్షకు గుర్తుంచుకోవాల్సింది
Jerdon's Courser	Dry scrub	Sri Lankamalleswara	అత్యంత ముఖ్య pair
Tiger	Dense/dry deciduous forest	Nallamala – NSTR	Project Tiger
Asian Elephant	Forest	Koundinya	Project Elephant
Indian Leopard	Forest/Hills	Kambalakonda	Sanctuary pair
Blackbuck	Grassland/Scrub	Rollapadu region	Grassland fauna
Great Indian Bustard	Grassland	Rollapadu	అత్యంత ముఖ్య pair
Chinkara	Dry/Semi-arid scrub	—	Indian Gazelle
Four-horned Antelope	Forest/Scrub	—	నాలుగు కొమ్ముల జింక
Spotted Deer	Forest/Grassland	—	Chital
Sambar	Forest	—	పెద్ద జింక జాతి
Gaur	Forest	—	Indian Bison
Wild Buffalo	Wet/forest habitat	—	Gaurతో కలపకూడదు
Crocodile	Estuary/Mangrove	Coringa association	Mangrove fauna
Olive Ridley	Marine/Coastal	AP Coast	Nesting
Green Sea Turtle	Coastal	Pulicat	Sanctuary association

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో రక్షిత ప్రాంతాల వ్యవస్థ

National Parks – Wildlife Sanctuaries – Tiger Reserve – Elephant Reserve – Biosphere Reserve

వన్యప్రాణులు, వాటి సహజ ఆవాసాలు, అరుదైన వృక్షజాతులు మరియు మొత్తం ecosystemను దీర్ఘకాలికంగా సంరక్షించడానికి రక్షిత ప్రాంతాలు (Protected Areas) ఏర్పాటు చేస్తారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఈ వ్యవస్థలో ప్రధానంగా జాతీయ ఉద్యానవనాలు, వన్యప్రాణి అభయారణ్యాలు, టైగర్ రిజర్వ్, ఎలిఫెంట్ రిజర్వ్, బయోస్ఫియర్ రిజర్వ్ ఉన్నాయి.

1. జాతీయ ఉద్యానవనం (National Park)

జాతీయ ఉద్యానవనం అనేది వన్యప్రాణులతో పాటు మొత్తం సహజ ecosystemను కఠినంగా సంరక్షించే రక్షిత ప్రాంతం.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ముఖ్యంగా 3 National Parks ఉన్నాయి:

జాతీయ ఉద్యానవనం	విస్తీర్ణం	ప్రధాన ప్రాంతం
రాజీవ్ గాంధీ (రామేశ్వరం) National Park	2.30 చ.కి.మీ.	కడప ప్రాంతం
పాపికొండ National Park	1012.90 చ.కి.మీ.	గోదావరి–పాపికొండల అటవీ ప్రాంతం
శ్రీ వెంకటేశ్వర National Park	353.62 చ.కి.మీ.	శేషాచలం–తిరుపతి ప్రాంతం

ఈ మూడు జాతీయ ఉద్యానవనాలు మరియు వాటి విస్తీర్ణాలు forest–wildlife sectionలో ప్రత్యేకంగా ఇవ్వబడ్డాయి.

APPSC Key Point:
విస్తీర్ణం పరంగా వీటిలో పాపికొండ National Park అతి పెద్దది.

చిన్నది → రాజీవ్ గాంధీ National Park – 2.30 చ.కి.మీ.

2. వన్యప్రాణి అభయారణ్యం (Wildlife Sanctuary)

వన్యప్రాణులు మరియు వాటి సహజ ఆవాసాలను సంరక్షించడానికి ప్రకటించిన ప్రాంతాన్ని Wildlife Sanctuary అంటారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పరీక్షలకు ముఖ్యమైన అభయారణ్యాలు:

కోరింగ, కౌండిన్య, కొల్లేరు, కృష్ణా, నేలపట్టు, పులికాట్, రోళ్లపాడు, శ్రీ లంకమల్లేశ్వర, గుండ్ల బ్రహ్మేశ్వరం, కంబాలకొండ, పాపికొండ ప్రాంతపు wildlife habitats మొదలైనవి.

13 ప్రధాన wildlife sanctuariesను విస్తీర్ణం + ప్రాంతం + ప్రత్యేక వన్యప్రాణి రూపంలో ఇవ్వడం వల్ల sanctuary–species matching APPSCకు చాలా ముఖ్యమైన అంశం.

కొన్ని అత్యంత ముఖ్యమైన pairs:

కౌండిన్య → Asian Elephant

నేలపట్టు → Spotted-billed Pelican

రోళ్లపాడు → Great Indian Bustard

శ్రీ లంకమల్లేశ్వర → Jerdon's Courser

కంబాలకొండ → Indian Leopard

వీటిని Topic 5లో ప్రస్తుత 28 జిల్లాల ప్రకారం పూర్తి పట్టికగా చదువుదాం.

3. Tiger Reserve

పులులతో పాటు వాటి habitat, prey species, water sources మరియు మొత్తం forest ecosystemను సంరక్షించడానికి Tiger Reserves ఏర్పాటు చేస్తారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రధాన Tiger Reserve:

నాగార్జునసాగర్–శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్

Nagarjunasagar–Srisailam Tiger Reserve (NSTR)

• ప్రధాన భౌగోళిక ప్రాంతం → నల్లమల అడవులు

• ప్రధాన జాతి → పులి

• ప్రధాన సంరక్షణ కార్యక్రమం → Project Tiger

• Eastern Ghats–Nallamala ecosystemలో అత్యంత ముఖ్యమైన protected landscape.

• పులితో పాటు ఇతర వన్యప్రాణులు, prey-base మరియు అటవీ జీవవైవిధ్యానికి కూడా రక్షణ కల్పిస్తుంది.

APPSC Chain:

Nallamala → NSTR → Tiger → Project Tiger

NSTRను Topic 6లో ప్రత్యేకంగా విస్తృతంగా చదువుదాం.

4. Elephant Reserve

ఏనుగుల దీర్ఘకాలిక సంరక్షణలో ఒక్క sanctuary మాత్రమే కాకుండా ఏనుగుల ఆవాసాలు, migration routes/corridors మరియు adjoining forests కూడా ముఖ్యమైనవి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో:

రాయల ఎలిఫెంట్ రిజర్వ్ / కౌండిన్య ప్రాంతం

కౌండిన్య → Asian Elephant

అనే association అత్యంత ముఖ్యమైనది.

ఈ ప్రాంతంలో ప్రధాన conservation concerns:

Elephant habitat → corridors → movement → crop damage → human–elephant conflict → conservation

ఏనుగుల సంరక్షణకు జాతీయ స్థాయిలో Project Elephant అమలు చేయబడుతోంది.

APPSC Pair:
Elephant → Koundinya → Project Elephant

5. Biosphere Reserve

Biosphere Reserve అనేది ఒక్క జంతువును మాత్రమే రక్షించే ప్రాంతం కాదు. మొత్తం జీవవైవిధ్యం, ecosystem, flora, fauna మరియు ecological processesను సంరక్షించడమే దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అత్యంత ముఖ్యమైనది:

శేషాచలం బయోస్ఫియర్ రిజర్వ్

Seshachalam Biosphere Reserve

శేషాచలం కొండలు తూర్పు కనుమలలో అత్యంత ముఖ్యమైన biodiversity ప్రాంతాల్లో ఒకటి.

ప్రత్యేకతలు:

• **ఎర్రచందనం (Red Sanders)**కు ప్రసిద్ధి.

• అనేక endemic/rare plant speciesకు ఆవాసం.

• Golden Gecko వంటి ప్రత్యేక faunaతో సంబంధం.

• శ్రీ వెంకటేశ్వర National Park కూడా ఈ విస్తృత శేషాచలం landscapeలో ముఖ్యమైన protected area.

APPSC Chain:

Seshachalam → Biosphere Reserve → Red Sanders → Golden Gecko

National Park vs Wildlife Sanctuary

అంశం	National Park	Wildlife Sanctuary
ప్రధాన లక్ష్యం	మొత్తం ecosystemకు అధిక స్థాయి రక్షణ	wildlife మరియు habitat సంరక్షణ
రక్షణ స్థాయి	సాధారణంగా మరింత కఠినమైనది	నియంత్రిత రక్షణ
మానవ కార్యకలాపాలు	అత్యంత పరిమితం	చట్టబద్ధ పరిమితులకు లోబడి కొన్ని కార్యకలాపాలకు అవకాశం ఉండవచ్చు
AP ఉదాహరణ	Papikonda NP	Koundinya WLS
మరో ఉదాహరణ	Sri Venkateswara NP	Rollapadu WLS

Exam Trap:
National Park మరియు Wildlife Sanctuary ఒకే category కాదు.

Tiger Reserve vs National Park

ఇవి కూడా ఒకే అర్థం కావు.

National Park → statutory protected-area category.

Tiger Reserve → పులి మరియు దాని habitat landscape conservationపై ప్రత్యేక దృష్టి.

ఒక పెద్ద Tiger Reserve landscapeలో ఇతర protected forests/areas ఉండవచ్చు.

అందువల్ల:

NSTR = Tiger Reserve

దానిని కేవలం “National Park”గా పేర్కొనడం సరైంది కాదు.

Biosphere Reserve vs Tiger Reserve

Tiger Reserve → Tiger-centred landscape conservation

Biosphere Reserve → Overall biodiversity + ecosystem conservation

APలో గుర్తుంచుకోవడానికి:

NSTR → Tiger Reserve

Seshachalam → Biosphere Reserve

APPSC Master Classification

Protected Area Category	ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ముఖ్యమైనది	ప్రధాన గుర్తింపు
National Park	Papikonda	Godavari–Eastern Ghats ecosystem
National Park	Sri Venkateswara	Seshachalam
National Park	Rajiv Gandhi (Rameswaram)	Kadapa region
Wildlife Sanctuary	Koundinya	Asian Elephant
Wildlife Sanctuary	Rollapadu	Great Indian Bustard
Wildlife Sanctuary	Sri Lankamalleswara	Jerdon's Courser
Wildlife Sanctuary	Nelapattu	Spotted-billed Pelican
Wildlife Sanctuary	Kambalakonda	Indian Leopard
Tiger Reserve	NSTR	Tiger – Nallamala
Elephant Reserve	Rayala/Koundinya region	Asian Elephant
Biosphere Reserve	Seshachalam	Red Sanders – biodiversity

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ముఖ్య జాతీయ ఉద్యానవనాలు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 3 ప్రధాన జాతీయ ఉద్యానవనాలు (National Parks) ఉన్నాయి:

1. పాపికొండ జాతీయ ఉద్యానవనం
2. శ్రీ వెంకటేశ్వర జాతీయ ఉద్యానవనం
3. రాజీవ్ గాంధీ (రామేశ్వరం) జాతీయ ఉద్యానవనం

వీటిని APPSC కోసం జిల్లా → విస్తీర్ణం → భౌగోళిక ప్రాంతం → ముఖ్య వృక్ష/వన్యప్రాణి సంపద → ప్రత్యేకత క్రమంలో చదవాలి. మూడు National Parks మరియు వాటి విస్తీర్ణాలు అటవీ–వన్యప్రాణి అధ్యాయంలో ప్రత్యేకంగా ఇవ్వబడ్డాయి.

1. పాపికొండ జాతీయ ఉద్యానవనం
Papikonda National Park
APPSC Key Chain

---

2. శ్రీ వెంకటేశ్వర జాతీయ ఉద్యానవనం
Sri Venkateswara National Park
ముఖ్య వృక్ష సంపద
ముఖ్య వన్యప్రాణులు
ప్రత్యేకత
APPSC Key Chain

---

3. రాజీవ్ గాంధీ (రామేశ్వరం) జాతీయ ఉద్యానవనం
Rajiv Gandhi National Park
ప్రత్యేకత
APPSC Key Chain
ముఖ్యమైన Exam Trap
మూడు National Parks – APPSC Master Table

National Park	ప్రస్తుత జిల్లా	విస్తీర్ణం	ముఖ్య ప్రాంతం/ప్రత్యేకత
Papikonda NP	ASR + Eluru	1012.90 km²	Godavari, Eastern Ghats
Sri Venkateswara NP	Tirupati + Annamayya	353.63 km²	Seshachalam, Red Sanders
Rajiv Gandhi (Rameswaram) NP	Kadapa	2.30 km²	APలో అతి చిన్న NP

విస్తీర్ణం ఆధారంగా క్రమం
↓
Sri Venkateswara (353.63)
↓
Rajiv Gandhi (2.30)
APPSC Quick Revision
Topic 5: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వన్యప్రాణి అభయారణ్యాలు
ముఖ్య అభయారణ్యాలు
1. కోరింగ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Coringa WLS
విస్తీర్ణం: 235.70 చ.కి.మీ.
Coringa → Kakinada → Godavari Estuary → Mangroves → Saltwater Crocodile
2. కొల్లేరు వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Kolleru WLS
విస్తీర్ణం: 308.55 చ.కి.మీ.
Kolleru → Freshwater Lake → Wetland → Migratory Birds → Ramsar Site
Kolleruను mangrove sanctuaryగా గుర్తించకూడదు.
3. కృష్ణా వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Krishna WLS
విస్తీర్ణం: 194.81 చ.కి.మీ.
Krishna WLS → Krishna Estuary → Mangroves
Coringa vs Krishna
4. రాజీవ్ గాంధీ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Rajiv Gandhi WLS
Rajiv Gandhi WLS → Nallamala → NSTR → Tiger
Rajiv Gandhi WLS ≠ Rajiv Gandhi National Park
5. రోళ్లపాడు వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Rollapadu WLS
విస్తీర్ణం: 6.14 చ.కి.మీ.
Rollapadu → Great Indian Bustard
Rollapadu → GIB + Blackbuck
6. గుండ్ల బ్రహ్మేశ్వరం వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Gundla Brahmeswaram WLS
Gundla Brahmeswaram → Tiger → NSTR Extended Core
7. శ్రీ లంకమల్లేశ్వర వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Sri Lankamalleswara WLS
విస్తీర్ణం: 464.42 చ.కి.మీ.
Sri Lankamalleswara → Jerdon's Courser
తప్పక గుర్తుంచుకోవాలి
8. నేలపట్టు వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Nelapattu WLS
విస్తీర్ణం: 4.58 చ.కి.మీ.
Nelapattu → Spot-billed Pelican
Nelapattu మరియు Pulicat రెండూ Tirupati ప్రాంతంలోని bird habitats అయినప్పటికీ రెండూ ఒకే protected area కాదు.
9. పులికాట్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Pulicat WLS
విస్తీర్ణం: 600.00 చ.కి.మీ.
Pulicat → Lagoon → Brackish Water → Migratory Birds/Flamingos
10. కౌండిన్య వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Koundinya WLS
విస్తీర్ణం: 357.60 చ.కి.మీ.
Koundinya → Asian Elephant
Elephant → Koundinya → Rayala Elephant Reserve → Project Elephant
11. శ్రీ వెంకటేశ్వర వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Sri Venkateswara WLS
విస్తీర్ణం: 172.34 చ.కి.మీ.
Sri Venkateswara WLS → Seshachalam → Red Sanders → Biodiversity
12. కంబాలకొండ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం — Kambalakonda WLS
విస్తీర్ణం: 70.70 చ.కి.మీ.
Kambalakonda → Visakhapatnam → Eastern Ghats wildlife
13. పెనుశిల నరసింహస్వామి వన్యప్రాణి అభయారణ్యం
Penusila Narasimhaswamy WLS
Penusila Narasimhaswamy WLS → Kadapa + Nellore forest landscape

APPSC Master Table

Wildlife Sanctuary	జిల్లా baseline	విస్తీర్ణం (చ.కి.మీ.)	ప్రధాన గుర్తింపు
Coringa	Kakinada	235.70	Mangroves, Godavari estuary
Kolleru	Eluru, West Godavari	308.55	Freshwater wetland, migratory birds
Krishna	Bapatla, Krishna	194.81	Krishna estuary, mangroves
Rajiv Gandhi	Nandyal, Prakasam, Palnadu	2131.67*	NSTR, Tiger
Rollapadu	Nandyal	6.14	Great Indian Bustard, Blackbuck
Gundla Brahmeswaram	Nandyal, Prakasam	1193.68*	NSTR Extended Core, Tiger
Sri Lankamalleswara	YSR Kadapa	464.42	Jerdon's Courser
Nelapattu	Tirupati	4.58	Spot-billed Pelican
Pulicat	Tirupati	600.00	Lagoon, migratory birds
Koundinya	Chittoor	357.60	Asian Elephant
Sri Venkateswara WLS	Annamayya, Tirupati	172.34	Seshachalam
Kambalakonda	Visakhapatnam	70.70	Eastern Ghats wildlife
Penusila Narasimhaswamy	Kadapa, Nellore	1030.86*	Eastern Ghats forest fauna

APPSCలో తప్పక గుర్తుంచుకోవాల్సిన Matching Pairs

అభయారణ్యం	గుర్తుంచుకోవాల్సిన ప్రత్యేకత
Coringa	Saltwater Crocodile / Mangroves
Kolleru	Migratory Waterbirds / Ramsar Wetland
Krishna	Krishna Estuary / Mangroves
Rajiv Gandhi WLS	Tiger / NSTR
Rollapadu	Great Indian Bustard + Blackbuck
Gundla Brahmeswaram	Tiger / NSTR Extended Core
Sri Lankamalleswara	Jerdon's Courser
Nelapattu	Spot-billed Pelican
Pulicat	Flamingos / Lagoon
Koundinya	Asian Elephant
Sri Venkateswara	Seshachalam / Red Sanders
Kambalakonda	Visakhapatnam / Eastern Ghats
Penusila Narasimhaswamy	Kadapa–Nellore forest landscape

అత్యంత ముఖ్యమైన Exam Traps

• Jerdon's Courser → Sri Lankamalleswara, కాదు Rollapadu.

• Great Indian Bustard → Rollapadu, కాదు Sri Lankamalleswara.

• Asian Elephant → Koundinya.

• Coringa → Godavari Estuary, Krishna WLS → Krishna Estuary.

• Kolleru → Freshwater wetland, Pulicat → Brackish-water lagoon.

• Rajiv Gandhi WLS → NSTR, కానీ Rajiv Gandhi National Park → Kadapa/Rameswaram — రెండూ వేర్వేరు protected areas.

• Gundla Brahmeswaram → NSTR Extended Core.

• Nelapattu → Spot-billed Pelican.

విస్తీర్ణం: 1012.90 చ.కి.మీ.
ప్రస్తుత జిల్లాలు: అల్లూరి సీతారామరాజు + ఏలూరు
ప్రాంతం: పాపికొండలు – గోదావరి నది పరివాహక ప్రాంతం – తూర్పు కనుమలు
పాపికొండలు గోదావరి నది ఇరువైపులా విస్తరించిన సుందరమైన కొండ–అటవీ ప్రాంతం. గోదావరి నది, తూర్పు కనుమలు మరియు అటవీ ecosystem కలయిక వల్ల ఈ ప్రాంతం అధిక జీవవైవిధ్యాన్ని కలిగి ఉంది.

2024–25 protected-area district tableలో **Papikonda National Park → Eluru + Alluri Sitharama Raju → 1012.90 చ.కి.మీ.**గా నమోదైంది.

ముఖ్య వన్యప్రాణులు: పులి, చిరుత, సాంబర్, మచ్చల జింక, అడవి పంది వంటి అటవీ జీవులకు ఈ Eastern Ghats landscape అనుకూలమైన habitat.

ప్రత్యేకతలు:

తూర్పు కనుమల జీవవైవిధ్య ప్రాంతం.


గోదావరి నదితో ప్రత్యక్ష భౌగోళిక సంబంధం.


కొండలు + నది + అడవులు కలిసి ప్రత్యేక ecosystemను ఏర్పరుస్తాయి.


APలోని మూడు National Parksలో విస్తీర్ణం పరంగా అతిపెద్దది.


Papikonda → Godavari → Eastern Ghats → 1012.90 sq.km → Largest National Park in AP


Exam Trap: పాపికొండలను కేవలం ఒక జిల్లాతో మాత్రమే జత చేయకూడదు. ప్రస్తుత district frameworkలో ASR + Eluru గుర్తుంచుకోవాలి.


విస్తీర్ణం: సుమారు 353.63 చ.కి.మీ.

ప్రస్తుత జిల్లాలు: తిరుపతి + అన్నమయ్య

భౌగోళిక ప్రాంతం: శేషాచలం కొండలు – తూర్పు కనుమలు

ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అత్యంత ముఖ్యమైన biodiversity landscapesలో ఒకటైన శేషాచలం ప్రాంతంలో ఉంది.

Protected-area tableలో **Sri Venkateswara National Park → Annamayya + Tirupati → 353.63 చ.కి.మీ.**గా ఇవ్వబడింది. ఇది Sri Venkateswara Wildlife Sanctuaryలో భాగంగా కూడా సూచించబడింది.


ఈ ప్రాంతానికి అత్యంత ముఖ్యమైన botanical identity:

ఎర్రచందనం (Red Sanders)

శేషాచలం కొండలు Red Sandersకు ప్రసిద్ధి.


ఈ forest landscapeలో చిరుత, జింకలు, సాంబర్, అడవి పంది వంటి అటవీ జంతువులతో పాటు పక్షులు మరియు సరీసృపాల వైవిధ్యం ఉంది.

Golden Gecko శేషాచలం biodiversityతో గుర్తుంచుకోవాల్సిన ముఖ్య fauna.


శేషాచలం ప్రాంతం Biosphere Reserve ప్రాధాన్యాన్ని కూడా కలిగి ఉంది. అందువల్ల పరీక్షలో:

Sri Venkateswara NP → Seshachalam

Seshachalam → Red Sanders

Seshachalam → Biosphere Reserve

అనే మూడు associations ముఖ్యమైనవి.


Sri Venkateswara NP → Tirupati + Annamayya → Seshachalam → Red Sanders → Golden Gecko


Exam Trap: Sri Venkateswara National Park మరియు Sri Venkateswara Wildlife Sanctuary పేర్లు ఒకేలా కనిపించినా protected-area entries వేర్వేరుగా ఉంటాయి. Protected-area tableలో WLS 172.34 చ.కి.మీ., NP **353.63 చ.కి.మీ.**గా ఉన్నాయి.


విస్తీర్ణం: 2.30 చ.కి.మీ.

ప్రాంతం: కడప ప్రాంతం

ప్రస్తుత protected-area listingలో **Rajiv Gandhi National Park → Kadapa → 2.30 చ.కి.మీ.**గా ఉంది.

దీనిని రామేశ్వరం National Park అనే పేరుతో కూడా గుర్తుంచుకోవడం APPSCకు ఉపయోగకరం.


విస్తీర్ణం చాలా చిన్నది.


APలోని మూడు National Parksలో అతి చిన్న National Park.


కడప ప్రాంతంలోని dry ecosystem conservationకు ప్రాధాన్యం.


Rajiv Gandhi (Rameswaram) NP → Kadapa → 2.30 sq.km → Smallest National Park in AP


Rajiv Gandhi National Parkను Rajiv Gandhi Wildlife Sanctuary / NSTR landscape entryతో కలపకూడదు.

Protected-area tableలో Rajiv Gandhi WLS (Tiger Reserve)ను Nandyal–Prakasam–Palnadu ప్రాంతాలకు సంబంధించిన పెద్ద protected landscapeగా చూపుతుండగా, Rajiv Gandhi National Park మాత్రం Kadapaలో 2.30 చ.కి.మీ. మాత్రమే.


Papikonda (1012.90)


అంటే:

అతిపెద్దది → Papikonda

అతి చిన్నది → Rajiv Gandhi


Papikonda NP → ASR + Eluru → Godavari → Eastern Ghats → 1012.90 km²

Sri Venkateswara NP → Tirupati + Annamayya → Seshachalam → Red Sanders → 353.63 km²

Rajiv Gandhi NP → Kadapa → Rameswaram → 2.30 km²


ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 13 వన్యప్రాణి అభయారణ్యాలు (Wildlife Sanctuaries) ఉన్నాయి. ఇవి పక్షులు, క్షీరదాలు, సరీసృపాలు, చిత్తడి నేలలు, మడ అడవులు, గడ్డి భూములు, తూర్పు కనుమలు–నల్లమల అటవీ ecosystems వంటి విభిన్న జీవావాసాలను సంరక్షిస్తున్నాయి. రాష్ట్ర protected-area వ్యవస్థలో 13 Wildlife Sanctuaries, 3 National Parksతో కలిపి మొత్తం protected-area extent **8,139.88 చ.కి.మీ.**గా నమోదైంది.


ముఖ్య గమనిక: క్రింది విస్తీర్ణాలు 2024–25 protected-area పట్టికలోని అధికారిక figures. జిల్లా పేర్లు ఆ పట్టికలో ఉన్న administrative baselineను అనుసరిస్తాయి. 2025 చివరలో ఏర్పడిన మార్కాపురం, పోలవరం జిల్లాల కారణంగా కొన్ని sanctuary–district associationsను తాజా 28-జిల్లాల mapలో విడిగా update చేయాల్సి ఉంటుంది; పాత జిల్లా పేరును కొత్తదిగా ఊహించి మార్చకూడదు.


జిల్లా: కాకినాడ


గోదావరి నదీముఖ ప్రాంతంలోని ముఖ్యమైన మడ అడవుల (Mangrove) ecosystem.

Estuarine, mangrove మరియు coastal biodiversityకు ముఖ్యమైన habitat.


మొసళ్లు, జలపక్షులు మరియు వివిధ estuarine faunaకు అనుకూల ప్రాంతం.


Godavari–Krishna estuaries రాష్ట్ర mangrove biodiversityలో అత్యంత ముఖ్యమైనవి.

APPSC Key Pair:


జిల్లాలు: ఏలూరు + పశ్చిమ గోదావరి


కొల్లేరు సరస్సు ఆధారంగా ఏర్పడిన ముఖ్యమైన wetland sanctuary.


వలస పక్షులకు అత్యంత ముఖ్యమైన habitat.


Spot-billed Pelican, painted storks, openbill storks, cormorants, ducks వంటి అనేక waterbirds కనిపిస్తాయి.


కొల్లేరు ఒక అంతర్జాతీయ ప్రాధాన్యం గల Ramsar Wetland కూడా. (MoEFCC)

APPSC Chain:


Exam Trap:


జిల్లాలు: బాపట్ల + కృష్ణా


కృష్ణా నదీ డెల్టా–నదీముఖ ecosystemతో సంబంధం.


మడ అడవులు, tidal creeks, estuarine habitats ప్రధాన ప్రత్యేకత.


Coastal మరియు aquatic biodiversityకు ముఖ్యమైన protected area.

APPSC Key Pair:

Coringa → Godavari Estuary

Krishna WLS → Krishna Estuary

ఈ pair APPSCకు చాలా ముఖ్యమైనది.

ఇది Nagarjunasagar–Srisailam Tiger Reserve (NSTR) landscapeలో భాగం.

2024–25 administrative breakup:

నంద్యాల → 411.00 చ.కి.మీ.

ప్రకాశం → 1030.18 చ.కి.మీ.

పల్నాడు → 690.49 చ.కి.మీ.

నల్లమల అటవీ ecosystemలో పులి సంరక్షణకు అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రాంతం. Rajiv Gandhi WLS మరియు Gundla Brahmeswaram WLSలు NSTR core landscapeలో కీలక భాగాలు. (National CAMPA)

APPSC Chain:

Exam Trap:

జిల్లా: నంద్యాల

పొడి గడ్డి భూములు, scrub ecosystemకు ప్రసిద్ధి.

Great Indian Bustardతో అత్యంత ముఖ్యమైన historical/conservation association.

Blackbuck కూడా ఈ grassland ecosystemలో ముఖ్యమైన జాతి.

APPSC Key Pair:

Remember:

2024–25 district breakup:

నంద్యాల → 735.49 చ.కి.మీ.

ప్రకాశం → 458.19 చ.కి.మీ.

నల్లమల అటవీ ప్రాంతంలో ఉంది.

NSTRలో Extended Coreగా అత్యంత ముఖ్యమైనది.

Tiger movement మరియు tiger habitat conservationకు ప్రాధాన్యం. 2026లో కూడా ఈ sanctuary NSTR core areaలో భాగమని అధికారిక forest records పేర్కొంటున్నాయి. (Indian Kanoon)

APPSC Key Pair:

జిల్లా: YSR కడప

అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత:

Jerdon's Courser

ఈ అరుదైన పక్షి dry scrub habitatతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.

APPSC Key Pair:

Sri Lankamalleswara → Jerdon's Courser

Rollapadu → Great Indian Bustard

ఈ రెండు pairsను interchange చేయకూడదు.

జిల్లా: తిరుపతి

ముఖ్యమైన bird sanctuary.

Spot-billed Pelicanతో ప్రసిద్ధ association.

వలస మరియు జలపక్షులకు ముఖ్యమైన breeding/feeding habitat.

APPSC Key Pair:

Exam Trap:

జిల్లా: తిరుపతి

Pulicat Lake ఒక lagoon/brackish-water ecosystem.

వలస జలపక్షులకు ముఖ్యమైన habitat.

Flamingosతో ప్రసిద్ధమైన ప్రాంతం.

శ్రీహరికోట Pulicat Lakeను Bay of Bengal నుంచి వేరు చేసే ప్రధాన భౌగోళిక feature.

APPSC Chain:


Exam Trap:

Kolleru → Freshwater Lake

Pulicat → Brackish-water Lagoon


జిల్లా: చిత్తూరు


ప్రధాన ప్రత్యేకత:

Asian Elephant

దక్షిణ APలో elephant habitat conservationకు అత్యంత ముఖ్యమైన protected area.


Elephant movement, corridors మరియు human–elephant conflict ముఖ్య conservation issues.


రాష్ట్ర Elephant Reserve వ్యవస్థతో సంబంధం ఉంది.

APPSC Key Pair:


Chain:



జిల్లాలు: అన్నమయ్య + తిరుపతి


దీనికి అనుబంధంగా:

Sri Venkateswara National Park → 353.63 చ.కి.మీ.

Protected-area పట్టికలో National Parkను **“Part of S.V.WLS”**గా గుర్తించారు.

శేషాచలం కొండల biodiversity landscapeలో భాగం.


Red Sanders అత్యంత ముఖ్యమైన flora.


Golden Gecko వంటి ప్రత్యేక faunaతో శేషాచలం ప్రాంతం ప్రసిద్ధి.

APPSC Chain:



జిల్లా: విశాఖపట్నం


విశాఖపట్నం నగర పరిసరాల్లోని Eastern Ghats ecosystemకు ముఖ్యమైన protected area.


dry evergreen / deciduous–scrub vegetation మరియు urban-edge biodiversity పరంగా ప్రాధాన్యం.


చిరుతతో పాటు చిన్న mammals, reptiles, birdsకు habitat.

APPSC Association:



2024–25 protected-area breakup:

YSR కడప → 404.43 చ.కి.మీ.


నెల్లూరు → 626.43 చ.కి.మీ.

ఇది విస్తారమైన forest wildlife habitat. Eastern Ghats forest ecosystemలో herbivores, carnivores మరియు ఇతర forest faunaకు habitatగా ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంది.

APPSC Key:


*District-wise components కలిపిన మొత్తం.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వన్యప్రాణి సంరక్షణ

Wildlife Protection in Andhra Pradesh

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వన్యప్రాణి సంరక్షణ అంటే కేవలం జంతువులను వేట నుంచి రక్షించడం మాత్రమే కాదు. వాటి సహజ ఆవాసాల పరిరక్షణ, రక్షిత ప్రాంతాల నిర్వహణ, అంతరించిపోతున్న జాతుల సంరక్షణ, అక్రమ వేట–అక్రమ రవాణా నియంత్రణ, అటవీ అగ్నిప్రమాదాల నివారణ, మానవ–వన్యప్రాణి సంఘర్షణ తగ్గింపు, స్థానిక ప్రజల భాగస్వామ్యం అన్నీ ఇందులో భాగాలు.

ప్రధాన సంరక్షణ చర్యలు

1. Wildlife (Protection) Act, 1972

వన్యప్రాణుల సంరక్షణకు ప్రధాన చట్టపరమైన ఆధారం Wildlife (Protection) Act, 1972. దీని ద్వారా వేట నియంత్రణ/నిషేధం, వన్యప్రాణుల అక్రమ వ్యాపార నియంత్రణ, endangered speciesకు చట్టపరమైన రక్షణ, National Parks–Wildlife Sanctuaries వంటి protected areas ద్వారా habitats రక్షణకు వ్యవస్థ ఏర్పడింది.

APPSC Key:
Wildlife (Protection) Act → 1972

2. Protected Area Network

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వన్యప్రాణుల in-situ conservation కోసం 13 Wildlife Sanctuaries, 3 National Parks, 1 Tiger Reserve, 1 Elephant Reserve, 1 Biosphere Reserve ఉన్నాయి.

అందులో ముఖ్యమైనవి:

NSTR → Tiger
Koundinya → Elephant
Seshachalam → Biosphere Reserve
Rollapadu → Great Indian Bustard
Sri Lankamalleswara → Jerdon's Courser

National Parks, Wildlife Sanctuaries, Biosphere Reservesతో పాటు creeks, lakes, wetlandsను కూడా సంరక్షించడం wildlife conservationకు అవసరం.

3. Project Tiger

Project Tiger – 1973లో ప్రారంభమైంది. పులిని మాత్రమే కాకుండా దాని habitat, prey-base మరియు మొత్తం ecosystemను సంరక్షించడం దీని లక్ష్యం. Habitat shrinkage, poaching, prey depletion వంటి అంశాలు పులులకు ప్రధాన ముప్పులు.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో:

Nagarjunasagar–Srisailam Tiger Reserve (NSTR)
→ నల్లమల అడవులు
→ విస్తీర్ణం 3,727.50 చ.కి.మీ.

ఇక్కడ స్థానిక చెంచు గిరిజనుల భాగస్వామ్యం కూడా ముఖ్యమైనది; 600 మంది protection watchers/guidesగా పనిచేస్తున్నట్లు నమోదైంది.

APPSC Chain:
Project Tiger – 1973 → NSTR → Nallamala → Tiger

4. ఏనుగుల సంరక్షణ

ఏనుగుల సంరక్షణలో కౌండిన్య అభయారణ్యం–రాయల ఎలిఫెంట్ రిజర్వ్ ప్రాంతం ముఖ్యమైనది.

ఏనుగుల habitat, movement corridorsను రక్షించడంతో పాటు మానవ–ఏనుగు సంఘర్షణను తగ్గించడం ప్రధాన లక్ష్యం.

చిత్తూరు ప్రాంతంలో 32 ఏనుగుల గుంపు పంటలకు నష్టం కలిగిస్తున్నట్లు నమోదు కావడంతో human–elephant conflict managementకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది.

APPSC Chain:
Elephant → Koundinya → Rayala Elephant Reserve

5. సముద్ర తాబేళ్ల సంరక్షణ

ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరంలో Olive Ridley Turtles nesting sitesను సంరక్షిస్తున్నారు.

ప్రధాన చర్యలు:

Nesting sites రక్షణ → గుడ్ల సంరక్షణ → hatchlings రక్షణ → సముద్రంలో సురక్షితంగా విడుదల

ఈ కార్యక్రమాల్లో స్థానిక ప్రజలు, NGOs కూడా భాగస్వామ్యం అవుతున్నారు.

APPSC Pair:
Olive Ridley → AP Coast → Sea Turtle Conservation

6. మానవ–వన్యప్రాణి సంఘర్షణ నియంత్రణ

అడవుల fragmentation, వ్యవసాయ భూముల విస్తరణ మరియు wildlife movement వల్ల Human–Wildlife Conflict ఏర్పడుతుంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ముఖ్యంగా:

• Elephants → crop damage

• Sloth Bears → human conflict

• Blackbucks → crop damage

వన్యప్రాణుల వల్ల పంట నష్టం, మానవ మరణాలు, గాయాలు సంభవించిన సందర్భాల్లో పరిహారం అందించే విధానం ఉంది. 2024–25లో డిసెంబర్ వరకు ₹73.405 లక్షలు compensationగా చెల్లించారు. అన్ని forest divisionsలో Wildlife Protection and Rescue Teams పనిచేస్తున్నాయి.

7. అటవీ అగ్నిప్రమాదాల నివారణ

Forest fires వల్ల vegetationతో పాటు wildlife habitat, nesting areas, food resources తీవ్రంగా దెబ్బతింటాయి.

నివారణలో:

• ప్రజల్లో అవగాహన

• observation points

• ground patrolling

• communication network

• early detection

• fire forecasting

• Remote Sensing, GPS, GIS వినియోగం

ముఖ్యమైనవి.

8. CAMPA

CAMPA – Compensatory Afforestation Fund Management and Planning Authority

దీని ద్వారా:
Natural forests conservation → Wildlife habitat protection → Regeneration → Management → Research → Training → Capacity building చేపడతారు.

అటవీ భూమిని ఇతర అవసరాలకు మళ్లించిన సందర్భాల్లో compensatory afforestation, soil & moisture conservation, boundary demarcation, plantation maintenance వంటి కార్యక్రమాలు చేపడతారు.

9. Community Participation & Eco-Tourism

వన్యప్రాణి సంరక్షణలో స్థానిక ప్రజలు, ముఖ్యంగా forest-dependent communities మరియు గిరిజనుల భాగస్వామ్యం కీలకం.

Community Based Eco-Tourism Centres (CBETs) మరియు Eco-Development Committees (EDCs) ద్వారా స్థానిక ప్రజలను eco-tourism నిర్వహణలో భాగస్వాములను చేస్తున్నారు.

ఇది:

Conservation + Local Employment + Community Participation

అనే మూడు లక్ష్యాలను కలుపుతుంది.

APPSC Quick Revision

సంరక్షణ చర్య	గుర్తుంచుకోవాల్సిన అంశం
Wildlife (Protection) Act	1972
Project Tiger	1973
Tiger Conservation	NSTR – Nallamala
Elephant Conservation	Koundinya – Rayala Elephant Reserve
Jerdon's Courser	Sri Lankamalleswara
Great Indian Bustard	Rollapadu
Olive Ridley	AP Coast – nesting conservation
Human–Wildlife Conflict	Compensation + Rescue Teams
Forest Fire Protection	Patrolling + RS/GPS/GIS
CAMPA	Forest & wildlife habitat restoration
Community Conservation	CBETs + EDCs
Biosphere Conservation	Seshachalam

ISFR-2023 and Forest proection moments click here

ఆంధ్రప్రదేశ్ అడవులు, సహజ వృక్షసంపద - Forests, Natural Vegetation

1. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అడవులు – 

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో తూర్పు కనుమలు, నల్లమల, శేషాచలం, పాపికొండలు, ఉత్తరాంధ్ర కొండ ప్రాంతాలు ప్రధాన అటవీ ప్రాంతాలు. రాష్ట్ర అడవులు కలప, వెదురు, ఇంధన కలప, పశుగ్రాసం, Non-Timber Forest Products (NTFPs) అందించడంతో పాటు నేల–నీటి సంరక్షణ, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ, carbon sequestrationలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. AP Socio-Economic Survey 2024–25 కూడా ఇదే ecological మరియు livelihood importanceను ప్రస్తావిస్తుంది.

Forest Area, Forest Cover రెండూ ఒకటి కాదు

APPSCలో ఇది చాలా ముఖ్యమైన concept.

పదం	అర్థం
Recorded/Notified Forest Area	ప్రభుత్వ రికార్డుల్లో చట్టపరంగా forestగా నమోదైన భూమి
Forest Cover	ownership/legal statusతో సంబంధం లేకుండా satellite assessmentలో నిర్దిష్ట canopy density కలిగిన భూమి
Tree Cover	Forest Coverలోకి రాని, సాధారణంగా చిన్న patches/చెట్ల విస్తీర్ణం
Scrub	canopy density 10% కంటే తక్కువగా ఉన్న degraded/open vegetation
Forest & Tree Cover	Forest Cover + Tree Cover

అందువల్ల “Forest Area = Forest Cover” అని భావించడం తప్పు.

 A. తాజా ISFR 2023 ప్రకారం AP Forest Cover

ప్రస్తుతం Forest Survey of India అందుబాటులో ఉంచిన తాజా biennial assessment India State of Forest Report (ISFR) 2023. (Forest Survey of India)

AP Socio-Economic Survey 2024–25 కూడా ISFR 2023 figuresను ఉపయోగిస్తోంది.

వర్గం	విస్తీర్ణం (sq. km)
Very Dense Forest (VDF)	1,995.71
Moderately Dense Forest (MDF)	13,725.75
Open Forest (OF)	14,363.50
Forest Cover (VDF+MDF+OF)	30,084.96
Scrub	8,351.62
Forest Cover + Scrub	38,436.58

FSI యొక్క ISFR 2023లో VDF + MDF + OF మొత్తం 30,084.96 sq. kmగా వస్తుంది. (Forest Survey of India)

ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన Exam Trap ఉంది

SES 2024–25లో 38,436.58 sq. km = 23.59% అని “forest area” సందర్భంలో పేర్కొంది. కానీ ఆ సంఖ్యలో 8,351.62 sq. km Scrub కూడా ఉంది. FSI density classes ప్రకారం actual Forest Cover = VDF + MDF + OF = 30,084.96 sq. km. 

అందువల్ల APPSCలో ప్రశ్న wordingను తప్పక చూడాలి:

Forest Cover అడిగితే → 30,084.96 sq. km

Forest Cover + Scrub అడిగితే → 38,436.58 sq. km

SESలో “forest area/cover including scrub” context అడిగితే → 38,436.58 sq. km / 23.59%

ఇది మన notesలో ప్రత్యేకంగా ⚠️ Exam Trapగా పెట్టాలి.

B. Canopy Density ఆధారంగా Forest Classification

Very Dense Forest (VDF)
Canopy density 70% మరియు అంతకంటే ఎక్కువ.

Moderately Dense Forest (MDF)
Canopy density 40%–70%.

Open Forest (OF)
Canopy density 10%–40%.

Scrub
Canopy density 10% కంటే తక్కువ.

ISFR 2023 ప్రకారం APలో ఈ మూడు forest-cover categoriesలో Open Forest అత్యధికం:

Open Forest > Moderately Dense Forest > Very Dense Forest

అంటే:

14,363.50 > 13,725.75 > 1,995.71 sq. km. (Forest Survey of India)

గుర్తుంచుకునే పద్ధతి

70 – 40 – 10 Rule

≥70% → Very Dense
40–70% → Moderately Dense
10–40% → Open
<10% → Scrub

C. Recorded/Notified Forest Area

ఇక్కడ మరో figure కనిపిస్తుంది. AP Socio-Economic Survey 2024–25 Wildlife section ప్రకారం రాష్ట్ర notified forest area = 37,221.11 sq. km, ఇది geographical areaలో సుమారు 22.84%. ఇందులో Protected Forests = 8,139.88 sq. km, notified forest areaలో 21.87% అని Survey పేర్కొంటుంది.

కాబట్టి మూడు figuresను కలపకూడదు:

37,221.11 sq. km → Notified Forest Area

30,084.96 sq. km → Satellite-assessed Forest Cover

38,436.58 sq. km → Forest Cover + Scrub

ఈ distinction APPSC statement questionsకు చాలా ముఖ్యమైనది.

D. Land-use statisticsలో మరో figure ఎందుకు వస్తుంది?

SES General Overviewలో land-utilisation records ఆధారంగా forests 36.88 lakh hectares, అంటే రాష్ట్ర geographical areaలో సుమారు **22.63%**గా చూపబడింది.

ఇది కూడా తప్పు figure కాదు. కానీ dataset/concept వేరు:

Land Utilisation Statistics → 36.88 lakh ha / 22.63%

Notified Forest Area → 37,221.11 sq. km / 22.84%

ISFR Satellite Forest Cover → 30,084.96 sq. km

అందువల్ల “APలో forest area ఎంత?” అనే ప్రశ్నకు year/source లేకపోతే ప్రశ్నలో ఉపయోగించిన terminologyని పరిశీలించాలి.

E. Forest Policy – 33% Target

National Forest Policy, 1988 ప్రకారం దేశంలో కనీసం 1/3 (33.33%) geographical area forest/tree cover కింద ఉండాలనే national goal ఉంది. Hill and mountainous regionsలో ఇది 2/3 ఉండాలని లక్ష్యం. (Press Information Bureau)

అందువల్ల AP యొక్క present forest/tree situationను policy targetతో పోల్చినప్పుడు రాష్ట్రానికి green cover పెంపు అవసరం ఉంటుంది.

F. AP Forests – Latest Program Points

SES 2024–25 ప్రకారం urban forestryలో **Nagaravanams (City Forests)**కు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. Survey reporting periodలో 37 Nagaravanams completed కాగా, 7 Temple Eco-Parks developmentలో ఉన్నాయి. Nagar Van Yojana కింద 61 Nagar Vans sanctioned అయ్యాయి. 

State Forest Development Agency (SFDA) ద్వారా National Afforestation Programme, Green India Mission (GIM), National Medicinal Plants Board వంటి కార్యక్రమాలు అమలవుతున్నాయి.

2.ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అడవుల రకాలు – Types of Forests

అడవులను 5 ప్రధాన రకాలు

2.1. తేమ ఆకురాల్చే అడవులు – Moist Deciduous Forests

వర్షపాతం ఎక్కువగా ఉండే ప్రాంతాల్లో ఈ అడవులు అభివృద్ధి చెందుతాయి. Uploaded material ప్రకారం వీటి ప్రాంతాల్లో సుమారు 125–200 సెం.మీ. వర్షపాతం ఉంటుంది.

ప్రధాన ప్రాంతాలు: ఉత్తరాంధ్రలోని తూర్పు కనుమలు, ఏజెన్సీ ప్రాంతాలు, అధిక వర్షపాతం పొందే కొండ ప్రాంతాలు.

ముఖ్య లక్షణం: సంవత్సరంలో ఒక నిర్దిష్ట పొడి కాలంలో చెట్లు ఆకులు రాలుస్తాయి; Dry Deciduousతో పోలిస్తే vegetation దట్టంగా ఉంటుంది.

ముఖ్య వృక్షాలు: టేకు, వెదురు, మద్ది వంటి species ఈ forest beltలో ముఖ్యమైనవి.

Exam clue:
125–200 cm rainfall → Moist Deciduous Forest

2.2. పొడి ఆకురాల్చే అడవులు – Dry Deciduous Forests

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో విస్తృతంగా కనిపించే ముఖ్యమైన forest type. Moist Deciduousతో పోలిస్తే తక్కువ వర్షపాతం, ఎక్కువ dry period ఉండే ప్రాంతాల్లో అభివృద్ధి చెందుతుంది.

ప్రధాన ప్రాంతాలు: నల్లమల, శేషాచలం, రాయలసీమలోని అనేక కొండ ప్రాంతాలు మరియు తూర్పు కనుమల comparatively dry portions.

ముఖ్య వృక్షాలు: టేకు, మద్ది, వేప, మోదుగ, వెలగ మొదలైనవి.

ఈ categoryలో APPSCకు అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రత్యేక species ఎర్రచందనం (Red Sanders).

Red Sanders → Pterocarpus santalinus
ప్రధాన belt → శేషాచలం మరియు పరిసర ప్రాంతాలు

Uploaded material కూడా Red Sandersను APలోని ప్రత్యేక ముఖ్యమైన speciesగా separately highlights చేస్తోంది.

2.3. ముళ్ల అడవులు – Thorn Forests

వర్షపాతం తక్కువగా ఉండే, అధిక ఉష్ణోగ్రతలు మరియు ఎక్కువ dry period ఉన్న ప్రాంతాల్లో ఈ vegetation కనిపిస్తుంది.

ప్రధాన ప్రాంతం: పొడి రాయలసీమ ప్రాంతాలు.

లక్షణాలు: చెట్లు పొట్టిగా ఉండటం, ముళ్లు కలిగి ఉండటం, చిన్న ఆకులు, లోతైన వేర్లు వంటి drought adaptations కనిపిస్తాయి.

ముఖ్య మొక్కలు: తుమ్మ, రేగు మరియు వివిధ thorny shrubs.

Exam clue:
Low rainfall + Rayalaseema → Thorn Forest

4.4. సముద్రతీర / లిట్టోరల్ అడవులు – Littoral Forests

Geography classificationలో Littoral/Coastal typeను ప్రత్యేక forest categoryగా పరిగణించారు.

ఇవి బంగాళాఖాతం తీర ప్రాంతాలకు సంబంధించిన vegetation.

సముద్ర తీరంలోని ఇసుక నేలలు, saline influence, coastal environmental conditionsకు అనుగుణంగా vegetation అభివృద్ధి చెందుతుంది.

APPSCలో గుర్తుంచుకోవాల్సింది:

Littoral Forest ≠ Mangrove Forest

రెండూ coastal vegetation అయినప్పటికీ ఒకటే forest typeగా భావించకూడదు.

4.5. మడ అడవులు – Mangrove Forests

Uploaded materialలో Mangrovesకు ప్రత్యేకంగా section కూడా ఉంది.

ఇవి సాధారణంగా:

నదీముఖాలు + డెల్టాలు + Tidal water + Saline/Brackish water

పరిస్థితుల్లో అభివృద్ధి చెందుతాయి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రధానంగా:

గోదావరి డెల్టా → Coringa/Kakinada mangroves

కృష్ణా డెల్టా → Krishna estuarine mangroves

Mangroves తీరప్రాంతాన్ని తుఫానులు, అలలు, coastal erosion నుంచి రక్షించడంలో ముఖ్యమైన ecological barrierగా పనిచేస్తాయి.

రకం	English	ప్రధాన పరిస్థితి	APలో ముఖ్య ప్రాంతం	APPSC Keyword
1	Moist Deciduous	అధిక వర్షపాతం; uploaded materialలో 125–200 cm	ఉత్తరాంధ్ర/తూర్పు కనుమలు	125–200 cm
2	Dry Deciduous	మధ్యస్థ–తక్కువ వర్షపాతం	నల్లమల, శేషాచలం, రాయలసీమ	Most important/widespread type
3	Thorn Forests	తక్కువ వర్షపాతం	పొడి రాయలసీమ	Drought vegetation
4	Littoral Forests	Coastal conditions	AP తీర ప్రాంతం	Coastal vegetation
5	Mangrove Forests	Tidal + saline/brackish water	Godavari & Krishna deltas	Coringa

జిల్లా	ప్రధాన అడవి రకం / అడవి ప్రాంతం	ముఖ్య కొండలు / హిల్ స్టేషన్లు	ముఖ్య పర్యాటక ప్రదేశాలు	ముఖ్య దేవాలయాలు	ప్రధాన నదులు	సరస్సులు / జలాశయాలు
శ్రీకాకుళం	తేమ/పొడి ఆకురాల్చే అడవులు	తూర్పు కనుమలు	బారువ, కళింగపట్నం	శ్రీకూర్మం, అరసవల్లి	వంశధార, నాగావళి	ముఖ్య జలాశయాలు
పార్వతీపురం మన్యం	తేమ ఆకురాల్చే/ఏజెన్సీ అడవులు	తూర్పు కనుమలు	ఏజెన్సీ, జలపాతాలు	స్థానిక ప్రముఖ క్షేత్రాలు	నాగావళి ఉపనదులు	ప్రాజెక్టులు/రిజర్వాయర్లు
విజయనగరం	తేమ/పొడి ఆకురాల్చే	తూర్పు కనుమలు	బొబ్బిలి, రామతీర్థం	రామతీర్థం	నాగావళి, చంపావతి	తాటిపూడి
విశాఖపట్నం	తీర/కొండ vegetation	సింహాచలం–కైలాసగిరి	RK Beach, Rushikonda, Kailasagiri	సింహాచలం	స్థానిక తీర ప్రవాహాలు	—
అనకాపల్లి	పొడి ఆకురాల్చే + తీర vegetation	తూర్పు కనుమల అంచులు	బొజ్జన్నకొండ	ప్రముఖ స్థానిక ఆలయాలు	శారద, వరాహ	—
అల్లూరి సీతారామరాజు	తేమ ఆకురాల్చే దట్టమైన అడవులు	అరకు–అనంతగిరి belt	అరకు, బొర్రా గుహలు	—	గోదావరి ఉపనదులు	—
పోలవరం	గోదావరి–పాపికొండ అటవీ ప్రాంతం	పాపికొండలు	పాపికొండలు, గోదావరి	—	గోదావరి, శబరి belt	పోలవరం reservoir ప్రాంతం
కాకినాడ	మడ + తీర అడవులు	—	కోరింగ, కాకినాడ బీచ్	అన్నవరం belt*	గోదావరి డెల్టా distributaries	Coringa wetlands
డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ	మడ/డెల్టా vegetation	—	కోనసీమ	అంతర్వేది, అయినవిల్లి, ర్యాలి	గౌతమి–వశిష్ఠ గోదావరి	డెల్టా wetlands
తూర్పు గోదావరి	డెల్టా/పొడి ఆకురాల్చే pockets	—	రాజమహేంద్రవరం పరిసరాలు	ద్వారకా తిరుమల కాదు—జిల్లా trap	గోదావరి	—
పశ్చిమ గోదావరి	డెల్టా vegetation	—	భీమవరం పరిసరాలు	సోమారామం	గోదావరి డెల్టా కాలువలు	కొల్లేరు పరిసరాలు
ఏలూరు	పొడి ఆకురాల్చే + wetland belt	—	కొల్లేరు	ద్వారకా తిరుమల	తమ్మిలేరు	కొల్లేరు సరస్సు
ఎన్టీఆర్	పొడి ఆకురాల్చే/కొండ vegetation	కొండపల్లి	విజయవాడ, కొండపల్లి	కనకదుర్గమ్మ	కృష్ణా	ప్రకాశం బ్యారేజ్ reservoir
కృష్ణా	తీర/మడ vegetation	—	మంగినపూడి, హంసలదీవి	మోపిదేవి	కృష్ణా	డెల్టా wetlands
గుంటూరు	పొడి ప్రాంత vegetation	—	అమరావతి ప్రాంతం	అమరలింగేశ్వర	కృష్ణా	—
పల్నాడు	పొడి ఆకురాల్చే	నల్లమల అంచులు	నాగార్జునకొండ పరిసరాలు	కోటప్పకొండ	కృష్ణా	నాగార్జునసాగర్ reservoir భాగం
బాపట్ల	తీర vegetation	—	సూర్యలంక	భావనారాయణ స్వామి	కృష్ణా డెల్టా drainage	coastal wetlands
ప్రకాశం	పొడి ఆకురాల్చే/తీర vegetation	వెలిగొండ అంచులు	ఒంగోలు, కొత్తపట్నం	సింగరకొండ	గుండ్లకమ్మ	గుండ్లకమ్మ reservoir
మార్కాపురం	నల్లమల పొడి ఆకురాల్చే అడవులు	నల్లమల, వెలిగొండ	కంభం ప్రాంతం	త్రిపురాంతకం తదితరాలు	గుండ్లకమ్మ, మూసీ, పాలేరు, సాగిలేరు	కంభం చెరువు
SPSR నెల్లూరు	పొడి + తీర vegetation	వెలిగొండ అంచులు	మైపాడు, నేలపట్టు	జొన్నవాడ, రంగనాథస్వామి	పెన్నా	coastal wetlands
తిరుపతి	పొడి ఆకురాల్చే, ఎర్రచందనం belt	శేషాచలం	తిరుమల, తలకోన, శ్రీహరికోట	శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి	స్వర్ణముఖి	పులికాట్ సరస్సు
చిత్తూరు	పొడి ఆకురాల్చే	తూర్పు కనుమలు	కౌండిన్య ప్రాంతం	కాణిపాకం	పాలార్ basin streams	reservoirs
అన్నమయ్య	పొడి ఆకురాల్చే	హార్సిలీ హిల్స్	హార్సిలీ హిల్స్	ఒంటిమిట్ట/అత్తిరాల ప్రాంతం*	చెయ్యేరు	అన్నమయ్య reservoir
YSR కడప	పొడి ఆకురాల్చే + ఎర్రచందనం	శేషాచలం–లంకమల	గండికోట	ఒంటిమిట్ట* boundary must be checked under current 28 districts	పెన్నా, పాపాఘ్ని	బ్రహ్మంసాగర్
అనంతపురము	ముళ్ల/పొద vegetation	isolated hills	గుత్తి కోట	—	పెన్నా basin	reservoirs/tanks
శ్రీ సత్యసాయి	ముళ్ల/పొడి vegetation	పెనుకొండ hills	లేపాక్షి, పుట్టపర్తి	వీరభద్రస్వామి–లేపాక్షి	పెన్నా ఉపనదులు	—
కర్నూలు	పొడి ఆకురాల్చే/ముళ్ల vegetation	ఎర్రమల	కర్నూలు, ఓర్వకల్లు	మంత్రాలయం belt*	తుంగభద్ర, హంద్రీ	సుంకేసుల reservoir
నంద్యాల	నల్లమల అడవులు	నల్లమల	అహోబిలం, బెలూం గుహలు	శ్రీశైలం/Ahobilam boundary facts must be mapped carefully	కృష్ణా, కుందూ	శ్రీశైలం reservoir region

సహజ వృక్షసంపద రకాలు – ముఖ్య వృక్ష జాతులు

సహజ వృక్షసంపద రకం	ముఖ్య వృక్ష జాతులు	APPSCలో గుర్తుంచుకోవాల్సింది
1. తేమ ఆకురాల్చే అడవులు	టేకు, వెదురు, మద్ది, ఎగిస, సాల్	ఉత్తరాంధ్ర–తూర్పు కనుమల అధిక వర్షపాత ప్రాంతాలతో సంబంధం. Uploaded materialలో వర్షపాతం **125–200 సెం.మీ.**గా ఉంది.
2. పొడి ఆకురాల్చే అడవులు	టేకు, మద్ది, వేప, మోదుగ, వెలగ, ఎర్రచందనం	నల్లమల–శేషాచలం–రాయలసీమ ప్రాంతాలు ముఖ్యమైనవి. ఎర్రచందనంను ఈ రకంతో ప్రత్యేకంగా గుర్తుంచుకోవాలి.
3. ముళ్ల అడవులు	తుమ్మ, రేగు, బాబూల్, ముళ్ల పొదలు మరియు చిన్న వృక్షాలు	తక్కువ వర్షపాతం, కరవు/వర్షచ్ఛాయ ప్రాంతాలకు అనుకూలమైన వృక్షాలు.
4. సముద్రతీర అడవులు	సరుగుడు (Casuarina), మొగలి/Pandanus, తీరప్రాంత పొదలు	ఇసుక నేలలు, సముద్ర గాలులు, లవణ ప్రభావం ఉన్న తీరప్రాంత వృక్షసంపద.
5. మడ అడవులు	ఉప్పు పొన్న, బొడ్డు పొన్న, మడ, తెల్లమడ, పత్రి తీగ, బలబండి తీగ	గోదావరి–కృష్ణా డెల్టాలు; ఉప్పు/ఉప్పునీటి ప్రభావం ఉన్న ఆటుపోటు ప్రాంతాలు.

అడవి రకం	ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రధాన ప్రాంతం	ముఖ్య Flora	AP-specific Fauna / Wildlife association
1. తేమ ఆకురాల్చే అడవులు (Moist Deciduous)	ఉత్తరాంధ్ర తూర్పు కనుమలు, ఏజెన్సీ ప్రాంతాలు	టేకు, వెదురు, మద్ది, ఎగిస తదితర తేమ ప్రాంత వృక్షాలు	దట్టమైన తూర్పు కనుమల అటవీ జీవావరణంతో అనుబంధమైన చిరుత, సాంబర్, మచ్చల జింక, అడవి పంది వంటి వన్యప్రాణులు*
2. పొడి ఆకురాల్చే అడవులు (Dry Deciduous)	నల్లమల, శేషాచలం, వెలిగొండ, లంకమల, తలకోన ప్రాంతాలు	టేకు, మద్ది, వేప, మోదుగ, వెలగ, ఎర్రచందనం	పులి, ఇండియన్ బైసన్/గౌర్, ఎలుగుబంటి, చిరుత, సాంబర్, మచ్చల జింక; శేషాచలం ప్రాంతంలో Golden Gecko ముఖ్యమైన AP fauna*
3. ముళ్ల / పొద అడవులు (Thorn & Scrub)	రాయలసీమలోని తక్కువ వర్షపాత ప్రాంతాలు	తుమ్మ, రేగు, బాబూల్/ముళ్ల పొదలు	కృష్ణజింక (Blackbuck), జెర్డాన్స్ కోర్సర్, నెమలి, నక్క, కుందేలు వంటి పొడి ప్రాంత జీవులు*
4. సముద్రతీర అడవులు (Littoral/Coastal)	బంగాళాఖాతం వెంట AP తీర ప్రాంతం	సరుగుడు, మొగలి మరియు తీరప్రాంత వృక్షాలు/పొదలు	Olive Ridley సముద్ర తాబేళ్లు, తీర పక్షులు, వలస పక్షులు*
5. మడ అడవులు (Mangroves)	గోదావరి, కృష్ణా నదీముఖాలు/డెల్టాలు; కోరింగ ప్రాంతం	ఉప్పు పొన్న, బొడ్డు పొన్న, మడ, తెల్లమడ మొదలైన మడ జాతులు	చేపలు, రొయ్యలు, పీతలు, నీటి/వలస పక్షులు మరియు estuarine fauna; mangrove ecosystemకు అనుబంధ జీవవైవిధ్యం*

 ఆంధ్రప్రదేశ్ వన్యప్రాణి వనరులు మరియు సంరక్షణ click here

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నీటిపారుదల 2024-25 | Irrigation in Andhra Pradesh | APPSC Geography Telugu

 

1. నీటిపారుదల అంటే ఏమిటి?

వ్యవసాయ పంటలకు అవసరమైన నీటిని వర్షపాతంపై మాత్రమే ఆధారపడకుండా కాలువలు, చెరువులు, బావులు, గొట్టపు బావులు, జలాశయాలు, ఎత్తిపోతల పథకాలు మొదలైన కృత్రిమ మార్గాల ద్వారా అందించడాన్ని నీటిపారుదల (Irrigation) అంటారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నీటిపారుదల అత్యంత ప్రాధాన్యమైనది. కారణాలు: వర్షపాతం ప్రాంతాలవారీగా అసమానంగా ఉండటం, రాయలసీమలో కరువు పరిస్థితులు, వరి వంటి నీటి అవసరం ఎక్కువైన పంటలు, అలాగే ఖరీఫ్‌తో పాటు రబీ పంటలు సాగు చేయాల్సిన అవసరం.

APPSC దృష్టిలో irrigationను నదీవ్యవస్థతో కలిపి చదవాలి:

Godavari → Godavari Delta, Polavaram
Krishna → Srisailam, Nagarjuna Sagar, Pulichintala, Prakasam Barrage
Pennar → Somasila, Pennar Delta
Tungabhadra → TBP canals, KC Canal, HNSS

2. నీటిపారుదల ప్రధాన రకాలు

ప్రధానంగా:

కాలువల నీటిపారుదల (Canal Irrigation): నది/జలాశయం నుంచి కాలువల ద్వారా నీటిని వ్యవసాయ భూములకు తీసుకెళ్తారు. గోదావరి, కృష్ణా డెల్టాలలో ఇది అత్యంత ముఖ్యమైన విధానం.

చెరువుల నీటిపారుదల (Tank Irrigation): చిన్న వాగులు, వర్షపు నీటిని చెరువుల్లో నిల్వ చేసి సాగుకు ఉపయోగిస్తారు. రాయలసీమ మరియు ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో దీనికి ప్రాధాన్యం ఉంది.

బావులు/గొట్టపు బావులు: భూగర్భ జలాలను ఉపయోగిస్తాయి.

Lift Irrigation: సహజ గురుత్వ ప్రవాహం సాధ్యం కానప్పుడు నీటిని పంపుల ద్వారా ఎత్తైన ప్రాంతాలకు పంపడం.

Micro Irrigation: Drip, Sprinkler, Rain-gun/Rainport వంటి పద్ధతులు. AP SCERT material కూడా drip మరియు sprinkler ద్వారా seepage, evaporation losses తగ్గించి నీటిని ఆదా చేయవచ్చని వివరిస్తుంది.

ప్రస్తుతం APMIP కింద drip మరియు sprinkler irrigationకు ప్రాధాన్యం కొనసాగుతోంది. ఉదాహరణకు Tirupati district అధికారిక సమాచారం ప్రకారం 2025–26కు 4,000 ha లక్ష్యం పేర్కొనబడింది.

3. ప్రాజెక్టుల వర్గీకరణ

APPSCలో ఇది ముఖ్యమైన concept.

సాధారణంగా irrigation projectsను Major, Medium, Minorగా ఆయకట్టు (Culturable Command Area/irrigation potential) ఆధారంగా వర్గీకరిస్తారు.

CCA – Culturable Command Area అంటే ఒక irrigation project ద్వారా సాగునీరు అందించడానికి అనువైన సాగుభూమి.

ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ ఆధారిత రాష్ట్రం కావడంతో నీటిపారుదల రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థలో అత్యంత ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది. కాలువలు, ఆనకట్టలు, జలాశయాలు, చెరువులు, బావులు, బోరుబావులు, ఎత్తిపోతల పథకాలు మరియు సూక్ష్మ నీటిపారుదల వ్యవస్థలు రాష్ట్రంలోని ప్రధాన నీటిపారుదల వనరులు. వ్యవసాయ ఉత్పాదకత పెంపు, కరువు ప్రభావం తగ్గింపు, పంటల స్థిరత్వం మరియు గ్రామీణ జీవనోపాధికి నీటిపారుదల మౌలిక సదుపాయాలు కీలకం.

**2024–25 ఆంధ్రప్రదేశ్ సామాజిక–ఆర్థిక సర్వే (Socio Economic Survey 2024–25)**లోని తాజా అధికారిక గణాంకాలను పాత పాఠ్యపుస్తక సమాచారంతో కలిపి APPSC పరీక్షల దృష్ట్యా ఈ నోట్స్‌లో నవీకరించాం.

3.ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నీటి లభ్యత

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో సుమారు 40 ప్రధాన, మధ్యతరహా మరియు చిన్న నదులు ఉన్నాయి. వీటిలో 15 అంతర్రాష్ట్ర నదులు. గోదావరి, కృష్ణా, పెన్నా, వంశధార, నాగావళి రాష్ట్ర నీటిపారుదలకు అత్యంత ముఖ్యమైన నదులు. కృష్ణా, గోదావరి జలాల పంపిణీ జల వివాద ట్రిబ్యునళ్ల తీర్పుల ఆధారంగా జరుగుతుండగా, బహుదా, వంశధార, నాగావళి, పెన్నా, పాలార్, పొన్నియార్ వంటి నదుల జలాల వినియోగం సంబంధిత రాష్ట్రాల మధ్య ఒప్పందాలకు అనుగుణంగా ఉంటుంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు సంబంధించిన 15 అంతర్రాష్ట్ర నదులు

క్ర.సం.	నది	జలాలను పంచుకునే రాష్ట్రాలు
1	బహుదా	ఆంధ్రప్రదేశ్ – ఒడిశా
2	మహేంద్రతనయ	ఆంధ్రప్రదేశ్ – ఒడిశా
3	పూండి మైనర్ డ్రైనేజెస్	ఆంధ్రప్రదేశ్ – ఒడిశా
4	వంశధార	ఆంధ్రప్రదేశ్ – ఒడిశా
5	నాగావళి	ఆంధ్రప్రదేశ్ – ఒడిశా
6	గోదావరి	AP, మహారాష్ట్ర, ఒడిశా, కర్ణాటక, ఛత్తీస్‌గఢ్, మధ్యప్రదేశ్
7	కృష్ణా	AP, మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక
8	పెన్నా	AP – కర్ణాటక
9	అరణియార్	AP – తమిళనాడు
10	కొర్తలియార్	AP – తమిళనాడు
11	పాలార్	AP, కర్ణాటక, తమిళనాడు
12	పొన్నియార్	AP, కర్ణాటక, తమిళనాడు
13	బుడమేరు	అంతర్రాష్ట్ర జలాల పట్టికలో చేర్చబడింది
14	ఎర్రకాలువ	AP – తెలంగాణ
15	తమ్మిలేరు	AP – తెలంగాణ

ఈ 15 నదుల జాబితాను 2024–25 Socio Economic Surveyలోని Table 7.1 ఆధారంగా గుర్తుంచుకోవాలి.

4.ఆంధ్రప్రదేశ్ నీటిపారుదల సామర్థ్యం – తాజా గణాంకాలు

31 డిసెంబర్ 2024 నాటికి రాష్ట్రంలో సృష్టించబడిన మొత్తం Irrigation Potential = 106.15 లక్షల ఎకరాలు. ఇందులో ప్రధాన నీటిపారుదల వాటా అత్యధికం.

నీటిపారుదల రంగం	ఆయకట్టు / Irrigation Potential (లక్షల ఎకరాలు)	మొత్తం సామర్థ్యంలో సుమారు వాటా
ప్రధాన నీటిపారుదల (Major)	66.81	62.94%
మధ్యతరహా (Medium)	5.62	5.29%
చిన్న నీటిపారుదల (Minor)	25.60	24.12%
APSIDC Lift Irrigation	8.12	7.65%
మొత్తం	106.15	100%

APPSC ముఖ్యాంశం:
Major > Minor > APSIDC > Medium.

రాష్ట్రంలో 40 ప్రాజెక్టులు – 23 Major, 7 Medium, 4 Flood Bank, 6 Modernisation – ద్వారా మరో 37.63 లక్షల ఎకరాల కొత్త Irrigation Potential సృష్టించడంతో పాటు 4.48 లక్షల ఎకరాల ప్రస్తుత ఆయకట్టును స్థిరీకరించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.

అదనంగా SPVల ద్వారా 54 నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు, మొత్తం ₹77,845 కోట్ల వ్యయంతో అమలు చేయబడుతున్నాయి. వీటి ద్వారా 9,19,536 ఎకరాల కొత్త ఆయకట్టు, 49,92,894 ఎకరాల స్థిరీకరణ లక్ష్యంగా ఉంది.

5.రాష్ట్రంలో వాస్తవంగా నీటిపారుదల పొందుతున్న విస్తీర్ణం

2023–24లో రాష్ట్ర Gross Area Irrigated = 32.71 లక్షల హెక్టార్లు.

వనరు	స్థూల నీటిపారుదల విస్తీర్ణం – 2023–24 (లక్షల హెక్టార్లు)
కాలువలు	13.24
చెరువులు	2.69
బావులు	15.68
ఇతర వనరులు	1.10
మొత్తం	32.71

అదే సంవత్సరంలో Net Area Irrigated = 26.03 లక్షల హెక్టార్లు.

వనరు	నికర నీటిపారుదల విస్తీర్ణం – 2023–24 (లక్షల హెక్టార్లు)
కాలువలు	10.08
చెరువులు	2.55
బావులు	12.42
ఇతర వనరులు	0.98
మొత్తం	26.03

పరీక్షకు ముఖ్యమైన క్రమం:
Wells > Canals > Tanks > Others

ఇక్కడ 106.15 లక్షల ఎకరాలు Irrigation Potential కాగా, 32.71 లక్షల హెక్టార్లు Gross Area Actually Irrigated. ఈ రెండు గణాంకాలను ఒకటిగా భావించకూడదు.

6.జిల్లాల వారీగా Irrigation Potential – 31.12.2024

తాజా 26 జిల్లాల వ్యవస్థ ప్రకారం ముఖ్యమైన జిల్లా గణాంకాలు:

జిల్లా	మొత్తం Irrigation Potential (ఎకరాలు)
SPS నెల్లూరు	8,00,731
పల్నాడు	7,68,038
బాపట్ల	6,90,137
కృష్ణా	6,23,470
శ్రీకాకుళం	5,91,797
నంద్యాల	5,67,143
ప్రకాశం	5,49,554
ఏలూరు	5,49,060
NTR	4,96,127
తిరుపతి	4,85,155
YSR కడప	4,71,252
పశ్చిమ గోదావరి	4,67,121
కాకినాడ	4,48,304
విజయనగరం	3,79,515
తూర్పు గోదావరి	3,73,383
గుంటూరు	3,67,555
డా. B.R. అంబేడ్కర్ కోనసీమ	3,10,125
అనకాపల్లి	2,94,169
కర్నూలు	2,91,848
పార్వతీపురం మన్యం	2,63,693
అనంతపురం	2,23,581
అన్నమయ్య	1,67,739
అల్లూరి సీతారామరాజు	1,65,147
శ్రీ సత్యసాయి	1,33,098
చిత్తూరు	1,19,667
విశాఖపట్నం	18,320

మొత్తం జిల్లా Irrigation Potential 1,06,15,729 acres, అంటే సుమారు 106.15 లక్షల ఎకరాలు.

APPSC గుర్తుంచుకోవాలి: ఈ పట్టిక ప్రకారం అత్యధికం SPS Nellore – 8,00,731 acres, అత్యల్పం Visakhapatnam – 18,320 acres.

7.చిన్న నీటిపారుదల – Minor Irrigation

5,000 ఎకరాల వరకు ఆయకట్టుకు సేవలందించే ప్రాజెక్టులు Minor Irrigation పరిధిలోకి వస్తాయి. కరువు ప్రాంతాలు మరియు Major/Medium irrigation command పరిధికి బయట ఉన్న ప్రాంతాలకు ఇవి అత్యంత ముఖ్యమైనవి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 38,862 చెరువులు ఉన్నాయి. వీటి మొత్తం Registered Ayacut 25.60 లక్షల ఎకరాలు. అయితే ప్రతి సంవత్సరం మొత్తం ఆయకట్టు సాగులోకి రావడం లేదు; సగటు **Ayacut Gap సుమారు 57%**గా ఉంది.

6వ Minor Irrigation Census (reference year 2017–18) ప్రకారం రాష్ట్రంలో 11.91 లక్షల Minor Irrigation Sources ఉన్నాయి. 5వ MI Census 2013–14తో పోలిస్తే 1.37 లక్షల వనరులు పెరిగాయి.

రాష్ట్రంలోని జలవనరుల సంఖ్య

1st Census of Water Bodies (2017–18) ప్రకారం:

Water Body	సంఖ్య
Ponds	14,132
Tanks	1,13,425
Lakes	62
Reservoirs	703
Water Conservation Schemes / Percolation Tanks / Check Dams	57,492
Others	4,963
మొత్తం	1,90,777

8.ఎత్తిపోతల నీటిపారుదల – Lift Irrigation

సహజంగా నీరు ప్రవహించలేని ఎత్తైన ప్రాంతాలకు దిగువ ప్రాంతం నుంచి నీటిని ఎత్తిపోసి సాగునీరు అందించడమే Lift Irrigation. ముఖ్యంగా కరువు, మెట్ట ప్రాంతాల్లో దీనికి ప్రాధాన్యం ఉంది.

APSIDC ఇప్పటివరకు 1,049 Lift Irrigation Schemes అమలు చేసి 8.12 లక్షల ఎకరాల Irrigation Potential సృష్టించింది. ప్రస్తుతం 53 Lift Irrigation schemes ద్వారా 78,199 ఎకరాల ఆయకట్టు సృష్టించే పనులు జరుగుతున్నాయి. మరో 85 schemes Hydrological Clearance పొంది 1.74 లక్షల ఎకరాల కొత్త Irrigation Potential లక్ష్యంగా ఉన్నాయి. 2024–25లో రెండు LI schemes ద్వారా 782 acres సామర్థ్యం సృష్టించబడింది; 31-12-2024 వరకు ₹18.87 కోట్లు ఖర్చు చేశారు.

Kothakota Lift Irrigation Scheme – Tungabhadra River, Kurnool; సుమారు ₹7.47 కోట్లు; 656 acres; 562 farmers.

Akkajamma Cheruvu Lift Irrigation Scheme – Srisailam Reservoir Back Canal, Banaganapalle, Nandyal; ₹2.28 కోట్లు; 126 acres; 190 farmers.

461 పాత/నిరుపయోగ Lift Irrigation projectsను పునరుద్ధరించి 2.98 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టును స్థిరీకరించారు.

9.పోలవరం బహుళార్థసాధక ప్రాజెక్టు

Polavaram Irrigation Project గోదావరి నదిపై, Dowlaiswaramలోని Sir Arthur Cotton Barrageకు సుమారు 42 km upstreamలో ఉంది. ఇది Eluru జిల్లాలో ఉన్న Multipurpose Terminal Reservoir Project. 1941లో ప్రతిపాదించబడిన ఈ ప్రాజెక్టు 2005లో Jalayagnam programme కింద ప్రారంభమైంది. AP Reorganisation Act, 2014 ద్వారా National Project హోదా పొందింది.

పోలవరం అంశం	గణాంకం
Reservoir Gross Capacity	194.6 TMC
Water utilisation	322.73 TMC
Irrigation benefit	7.20 లక్షల ఎకరాలు
Hydropower	960 MW
Godavari → Krishna diversion	80 TMC
Visakhapatnam drinking & industrial supply	23.44 TMC
Drinking-water beneficiaries	28.5 లక్షల మంది
Villages benefited	540

పోలవరం పనుల పురోగతి – డిసెంబర్ 2024

Component	Progress
Head Works	74.92%
Left Main Canal	73%
Right Main Canal	93%
Total Project Works	77%
Overall Project Progress	53.47%

Land Acquisition మరియు Rehabilitation & Resettlementను కలిపినప్పుడు overall progress 53.47%గా Survey పేర్కొంటుంది. కాబట్టి “Polavaram 77% complete” మరియు “53.47% overall progress” అనేవి వేర్వేరు measures.

10.ముఖ్యమైన కొనసాగుతున్న నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు

Socio Economic Survey 2024–25 Annexureలో నివేదించిన status:

ప్రాజెక్టు	Work Done	లక్ష్య సంవత్సరం / స్థితి	New Ayacut (Acres)
B.R.R. Vamsadhara Phase-II Stage-II	92%	2025	17,200
SGL Thotapalli Barrage	84.77%	2025	47,188
Pushkara LIS	98.72%	—	44,152
Tadipudi LIS	78%	2025	47,487
Polavaram	78.64%*	2027	7,20,000
Chintalapudi LIS	66.43%	2026	2,00,000
Gundlakamma Reservoir	98%	Balance works	8,825
Poola Subbaiah Veligonda	75%	2026	4,24,100
Somasila	94.96%	2025	38,406
Somasila HLC Phase-I	65%	2025	43,200
Somasila HLC Phase-II	35%	2025	46,453
HNSS Phase-I	94%	Pre-closed	5,75,996
HNSS Phase-II	82%	—	—
Telugu Ganga	89.76%	—	1,94,107
GNSS Phase-I	95%	2025	2,56,050
GNSS Phase-II	63.56%	2026	—

*Annexure project-status percentage and Polavaram fact-box overall progress use different measures. Therefore they should not be treated as contradictory figures.

11.కేంద్ర ప్రభుత్వ సహాయంతో నీటిపారుదల కార్యక్రమాలు

National Hydrology Project (NHP) 100% Central Sector grantతో అమలవుతోంది. APలో real-time groundwater monitoring కోసం 3 district data centres + 1 State Level Data Centre ఏర్పాటు చేయబడినట్లు Survey పేర్కొంటుంది.

AIBP/PMKSY: దేశవ్యాప్తంగా గుర్తించిన 99 priority projectsలో 8 projects Andhra Pradeshలో ఉన్నాయి. వీటి విలువ ₹4,539.48 కోట్లు; Central Assistance ₹504.81 కోట్లు. Maddigedda project పూర్తయింది; మిగిలిన ఏడు ప్రాజెక్టుల్లో సుమారు 90% progress నమోదైంది. Target 3.01 lakh ha కాగా 2.26 lakh ha Irrigation Potential సృష్టించబడింది.

CADWM: APలో 7 projects; approved cost ₹971.42 crore; Central Share 50%; proposed Cultivable Command Area 1,78,620 ha.

HKKP–RRR: 100 water bodiesకు approval; 97లో works taken up; 36 completed; restored ayacut 1,466.24 ha.

APILIP మరియు APIIATP

APILIP-Iలో 4 Medium Irrigation Projects మరియు 93 Minor Irrigation Tanks modernization పూర్తయ్యాయి. వీటి ద్వారా 30,166 ha ayacut stabilized, ఇందులో gap ayacut 9,960 ha.

APILIP-II మొత్తం వ్యయం ₹2,000 crore; JICA financial assistance 84%; లక్ష్య ఆయకట్టు 3,85,262 acres.

APIIATP World Bank aided project. 536 selected tanks ద్వారా 56,656 ha ayacut stabilization లక్ష్యం. Project cost ₹720 crore; World Bank share 70% = ₹504 crore; సుమారు 1.2 lakh familiesకు ప్రయోజనం కల్పించడం లక్ష్యం.

సూక్ష్మ నీటిపారుదల – Micro Irrigation

Drip మరియు Sprinkler irrigation ద్వారా నీటి వినియోగ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, నీరు–విద్యుత్–కూలీల వినియోగాన్ని తగ్గించడం Micro Irrigation ప్రధాన ఉద్దేశం.

2024–25 Horticulture achievementsలో 1,89,000 acresను Micro Irrigation కిందకు తీసుకువచ్చినట్లు Survey పేర్కొంది; target 3.10 lakh acres. Drip irrigation ద్వారా ఉత్పత్తి, ఉత్పాదకత 30–40% పెరిగే అవకాశం ఉందని Survey పేర్కొంటుంది.

APMIP – RKVY-PDMC 2003 నుంచి అమలులో ఉంది. 2025–26లో అదనంగా 3,00,000 hectaresను Micro Irrigation కిందకు తీసుకురావడం key expected outcomeగా పేర్కొన్నారు.

భూగర్భ జలాలు – Ground Water

ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయంలో Groundwater అత్యంత కీలకం. Survey ప్రకారం భూగర్భ జలాలు రాష్ట్ర Gross Irrigated Areaలో సుమారు 41% వాటాను కలిగి ఉండగా, రాష్ట్రంలో సుమారు 19 లక్షల agricultural borewells ఉన్నాయి.

GEC 2023–24 ప్రకారం APను groundwater assessment కోసం 748 watersheds/basinsగా విభజించారు. Overall stage of groundwater development 29.8%; command areasలో 22.58%, non-command areasలో 37.4%.

Ground Water Resources – GEC 2023–24

అంశం	Command Area (MCM)	Non-command (MCM)	Total (MCM)
Annual Extractable Groundwater	13,489	12,922	26,411
Extraction for all uses	3,046	4,834	7,879
Balance availability	10,443	8,089	18,532
Stage of development	23%	37%	30%

State category overall Safeగా ఉంది.

26,411 MCM అంటే సుమారు 932 TMC groundwater availability; 7,879 MCM (278 TMC) వినియోగం; balance 18,532 MCM (654 TMC). Groundwater ద్వారా సుమారు 41.44 lakh acres gross area irrigated అవుతోంది.

Groundwater classification

Category	Watersheds	Mandals	Villages
Over-exploited	20	9	830
Critical	7	2	450
Semi-critical	33	38	1,271
Safe & Saline	688	630	14,916
Total	748	679	17,467
Groundwater Stress	60	49	2,551

APWALTA కింద notification కోసం 300 over-exploited villages ప్రతిపాదించబడ్డాయి.

రాష్ట్రంలో groundwater monitoring కోసం 3,005 observation wells, వాటిలో 1,810 piezometers ఉన్నాయి. 748 basinsలో Digital Water Level Recorders with telemetry ద్వారా real-time monitoring జరుగుతోంది. 2024–25లో 6,771 water samples పరీక్షించారు; target 7,042 — achievement 96%.

Water Resources Management – తాజా అంశాలు

APWRIMSను NRSC–ISRO సహకారంతో satellite data, hydrological models, real-time sensors, field data తదితరాలను సమగ్రపరచి అభివృద్ధి చేస్తున్నారు.

NAQUIM కింద 1.43 lakh sq. km recharge-worthy areaపై అధ్యయనం నిర్వహించారు.

రాష్ట్రంలోని 1.63 lakh sq. km geographical areaను water audit కోసం 74 micro-level river sub-basinsగా విభజించారు. వీటిలో 45 surplus sub-basins, 29 deficit sub-basinsగా గుర్తించారు.

12. ఆంధ్రప్రదేశ్ నీటిపారుదల రంగంలో కీలక పరిణామాలు – Key Developments in Irrigation

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నీటిపారుదల అభివృద్ధి ప్రస్తుతం కేవలం కొత్త ఆనకట్టల నిర్మాణానికి మాత్రమే పరిమితం కాకుండా, కొత్త ఆయకట్టు సృష్టి, పాత ఆయకట్టు స్థిరీకరణ, ఎత్తిపోతల పథకాలు, చెరువుల పునరుద్ధరణ, సూక్ష్మ నీటిపారుదల, భూగర్భజల నిర్వహణ, డిజిటల్ మానిటరింగ్ మరియు నదుల అనుసంధానం వైపు విస్తరించింది.

1. నీటిపారుదల సామర్థ్యం 106.15 లక్షల ఎకరాలకు చేరిక: 31 డిసెంబర్ 2024 నాటికి రాష్ట్రంలో మొత్తం 106.15 లక్షల ఎకరాల Irrigation Potential సృష్టించబడింది. ఇందులో Major Irrigation 66.81 లక్షలు, Medium Irrigation 5.62 లక్షలు, Minor Irrigation 25.60 లక్షలు, APSIDC 8.12 లక్షల ఎకరాలు ఉన్నాయి.

2. మరో 40 నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులపై దృష్టి: రాష్ట్రం 23 Major + 7 Medium + 4 Flood Bank + 6 Modernisation = 40 projectsను చేపట్టాలని/పూర్తిచేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. వీటి ద్వారా 37.63 లక్షల ఎకరాల కొత్త Irrigation Potential సృష్టించడం, మరో 4.48 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టును స్థిరీకరించడం లక్ష్యం.

3. SPV విధానంలో భారీ పెట్టుబడులు: 54 irrigation projectsను Special Purpose Vehicles ద్వారా అమలు చేసే కార్యక్రమం ఉంది. వీటి cumulative cost ₹77,845 కోట్లు; కొత్త ఆయకట్టు లక్ష్యం 9.20 లక్షల ఎకరాలు, stabilization లక్ష్యం 49.93 లక్షల ఎకరాలు. Rayalaseema, Palnadu, Uttarandhra వంటి నీటి కొరత ప్రాంతాలకు ఇందులో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది.

4. పోలవరం – రాష్ట్ర నీటిపారుదలలో అత్యంత కీలక ప్రాజెక్టు: Polavaram National Project ద్వారా 7.20 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు, 960 MW జలవిద్యుత్, Godavari నుంచి Krishna basinకు 80 TMC నీటి మళ్లింపు మరియు Visakhapatnamకు 23.44 TMC నీటి సరఫరా వంటి ప్రయోజనాలు లక్ష్యంగా ఉన్నాయి. Socio Economic Survey ప్రకారం December 2024 నాటికి Head Works 74.92%, Left Main Canal 73%, Right Main Canal 93%, project works 77% పురోగతి సాధించాయి.

5. Minor Irrigation పునరుద్ధరణ: రాష్ట్రంలోని 38,862 minor irrigation tanksకు 25.60 లక్షల ఎకరాల registered ayacut ఉంది. అయితే సగటు ayacut gap సుమారు **57%**గా ఉండటంతో చెరువుల restoration, desilting, bund strengthening, water conservation ద్వారా ఈ gapను తగ్గించడంపై దృష్టి పెట్టారు.

6. Lift Irrigation విస్తరణ: APSIDC ఇప్పటివరకు 1,049 Lift Irrigation Schemes ద్వారా 8.12 లక్షల ఎకరాల irrigation potential సృష్టించింది. Survey సమయంలో 53 schemes ద్వారా మరో 78,199 acres సృష్టించే పనులు జరుగుతుండగా, 85 schemesకు hydrological clearance లభించి 1.74 లక్షల ఎకరాల కొత్త potential లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. 461 పాత lift schemesను పునరుద్ధరించడం ద్వారా 2.98 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టు స్థిరీకరించబడింది.

7. Micro Irrigationకు ప్రాధాన్యం: 2024–25లో 1.89 లక్షల ఎకరాలు Micro Irrigation కిందకు తీసుకురాబడ్డాయి; target 3.10 లక్షల ఎకరాలు. Drip irrigation ద్వారా నీరు, విద్యుత్, labour, nutrients ఆదా కావడంతో పాటు ఉత్పత్తి, ఉత్పాదకత 30–40% వరకు పెరగవచ్చని Survey పేర్కొంటుంది.

8. చెరువులు మరియు Water Bodies పునరుద్ధరణ: First Census of Water Bodies ప్రకారం APలో 1,90,777 water bodies ఉన్నాయి. ఇందులో 1,13,425 tanks, 14,132 ponds, 703 reservoirs, 62 lakes మరియు 57,492 water-conservation/percolation-tank/check-dam structures ఉన్నాయి.

9. కేంద్ర సహాయంతో irrigation modernisation: AIBP–PMKSY కింద APకు చెందిన 8 priority projects గుర్తించబడ్డాయి. Target 3.01 lakh hectaresలో 2.26 lakh hectares irrigation potential సృష్టించబడింది. CADWM కింద 7 projectsకు ₹971.42 కోట్ల approved costతో 1,78,620 ha Cultivable Command Area లక్ష్యంగా ఉంది.

10. APILIP ద్వారా irrigation systems modernization: APILIP-I కింద 4 Medium Irrigation Projects + 93 Minor Irrigation Tanks modernization పూర్తయి 30,166 ha ayacut stabilized అయింది. APILIP-II ₹2,000 కోట్ల project; JICA assistance 84%; 3,85,262 acres ayacutకు ప్రయోజనం కల్పించడం లక్ష్యం.

11. భూగర్భ జలాల శాస్త్రీయ నిర్వహణ: రాష్ట్రంలో groundwater సుమారు 41% gross irrigated areaకు ఆధారం. సుమారు 19 లక్షల agricultural borewells ఉన్నాయి. GEC 2023–24 ప్రకారం మొత్తం annual extractable groundwater resource 26,411 MCM కాగా, extraction 7,879 MCM. రాష్ట్ర overall groundwater development stage సుమారు 30%.

12. Real-time Groundwater Monitoring: రాష్ట్రంలో 3,005 observation wells, వాటిలో 1,810 piezometers ఉన్నాయి. మొత్తం 748 groundwater basinsలో Digital Water Level Recorders, telemetry ద్వారా real-time monitoring వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేశారు.

13. APWRIMS – నీటి నిర్వహణలో సాంకేతికత: NRSC–ISRO సహకారంతో Andhra Pradesh Water Resources Information and Management System (APWRIMS) ద్వారా satellite data, hydrological models, real-time sensors, field informationను ఒకే geo-platformలో సమీకరించే విధానం అభివృద్ధి చేయబడింది.

14. 74 River Sub-basinsపై Water Audit: రాష్ట్ర భౌగోళిక విస్తీర్ణాన్ని 74 micro-level river sub-basinsగా విభజించి water audit నిర్వహిస్తున్నారు. వీటిలో 45 surplus, 29 deficit basinsగా గుర్తించారు. భవిష్యత్తులో surplus ప్రాంతాల నుంచి deficit ప్రాంతాలకు నీటి నిర్వహణకు ఈ సమాచారం కీలకం.

15. Interlinking of Riversకు పెరుగుతున్న ప్రాధాన్యం: ఇది Survey తర్వాతి official update. December 2025లో కేంద్ర జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ Andhra Pradeshకు సంబంధించిన 7 Interlinking of Rivers (ILR) projects ఉన్నట్లు తెలిపింది. వీటిలో Godavari (Polavaram)–Krishna (Vijayawada) link కూడా ఉంది.

13. నదుల వారీగా ఆంధ్రప్రదేశ్ నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు – జిల్లాలు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నీటిపారుదల వ్యవస్థ ప్రధానంగా గోదావరి, కృష్ణా, పెన్నా, వంశధార, నాగావళి నదులపై ఆధారపడి ఉంది. 2024–25 సామాజిక–ఆర్థిక సర్వే కూడా ఈ నదులను రాష్ట్ర నీటిపారుదలకు అత్యంత ముఖ్యమైన నదులుగా పేర్కొంది.

1. గోదావరి నది – ముఖ్యమైన నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు

ప్రాజెక్టు / వ్యవస్థ	ప్రధానంగా ప్రయోజనం పొందే ప్రస్తుత జిల్లాలు	ముఖ్యాంశం
సర్ ఆర్థర్ కాటన్ బ్యారేజ్ – ధవళేశ్వరం	తూర్పు గోదావరి, డా. బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ, పశ్చిమ గోదావరి, కాకినాడ ప్రాంతాలు	గోదావరి డెల్టా నీటిపారుదలకు ఆధారం
పోలవరం ప్రాజెక్టు	ఏలూరు; కాలువల ద్వారా ఉభయ గోదావరి, ఉత్తర కోస్తా, కృష్ణా వైపు ప్రయోజనాలు	7.20 లక్షల ఎకరాల సాగునీటి లక్ష్యం
పోలవరం కుడి ప్రధాన కాలువ	ఏలూరు → పశ్చిమ గోదావరి → కృష్ణా వైపు	గోదావరి–కృష్ణా అనుసంధానంలో కీలకం
పోలవరం ఎడమ ప్రధాన కాలువ	ఏలూరు → తూర్పు గోదావరి/కాకినాడ → అనకాపల్లి–విశాఖ వైపు	ఉత్తర కోస్తా ప్రాంతాలకు ప్రయోజనం
పుష్కర ఎత్తిపోతల పథకం	గోదావరి పరివాహక ప్రాంతాలు	కొత్త ఆయకట్టు 44,152 ఎకరాలు
తాడిపూడి ఎత్తిపోతల పథకం	గోదావరి ప్రాంతం	కొత్త ఆయకట్టు 47,487 ఎకరాలు
చింతలపూడి ఎత్తిపోతల పథకం	ఏలూరు మరియు పరిసర మెట్ట ప్రాంతాలు	కొత్త ఆయకట్టు 2 లక్షల ఎకరాలు

2024–25 Surveyలో Pushkara LIS, Tadipudi LIS, Polavaram, Chintalapudi LISలను ప్రధాన కొనసాగుతున్న ప్రాజెక్టులుగా పేర్కొన్నారు.

గుర్తుంచుకోండి:
గోదావరి → ధవళేశ్వరం → పోలవరం → గోదావరి డెల్టా

2. కృష్ణా నది – ముఖ్యమైన ప్రాజెక్టులు

కృష్ణా నదిపై ప్రాజెక్టుల క్రమాన్ని ఇలా గుర్తుపెట్టుకోవచ్చు:

శ్రీశైలం → నాగార్జునసాగర్ → పులిచింతల → ప్రకాశం బ్యారేజ్ → కృష్ణా డెల్టా

ప్రాజెక్టు / కాలువ	ప్రధాన జిల్లాలు/ప్రాంతాలు	ముఖ్యాంశం
శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు	నంద్యాల–కర్నూలు ప్రాంతం	బహుళార్థసాధక ప్రాజెక్టు
శ్రీశైలం కుడి బ్రాంచ్ కాలువ – SRBC	నంద్యాల, వైఎస్సార్ కడప వైపు	రాయలసీమకు సాగునీరు
నాగార్జునసాగర్ కుడి కాలువ – జవహర్ కాలువ	పల్నాడు → గుంటూరు/ప్రకాశం ప్రాంతాలు	ప్రధాన కాలువ నీటిపారుదల
పులిచింతల – డా. K.L. రావు సాగర్	పల్నాడు–కృష్ణా నది ప్రాంతం	కృష్ణా డెల్టా స్థిరీకరణలో ప్రాధాన్యం
ప్రకాశం బ్యారేజ్	NTR/విజయవాడ → కృష్ణా డెల్టా	కృష్ణా డెల్టా ప్రధాన headworks
కృష్ణా తూర్పు డెల్టా వ్యవస్థ	కృష్ణా మరియు పరిసర డెల్టా జిల్లాలు	విస్తృత కాలువ వ్యవస్థ
తెలుగు గంగ	నంద్యాల → YSR కడప → నెల్లూరు/తిరుపతి ప్రాంతాలు	సాగునీరు + చెన్నై తాగునీరు
HNSS	కర్నూలు/నంద్యాల → అనంతపురం → శ్రీ సత్యసాయి → దక్షిణ రాయలసీమ	కరువు ప్రాంతాలకు నీరు
GNSS	నంద్యాల → YSR కడప → నెల్లూరు/తిరుపతి ప్రాంతాలు	రాయలసీమ నీటిపారుదల
KC Canal	కర్నూలు/నంద్యాల → YSR కడప	చారిత్రక కాలువ

2024–25 Survey ప్రకారం HNSS Phase-I 94%, Phase-II 82%, Telugu Ganga 89.76%, GNSS Phase-I 95%, Phase-II 63.56% పని పురోగతిని నమోదు చేశాయి. ఇవి Survey reporting-period గణాంకాలు.

కృష్ణా డెల్టాలో ముఖ్యమైన కాలువల పొడవు

కాలువ	పొడవు
K.E. Main Canal	1.00 కి.మీ.
Eluru Canal	63.00 కి.మీ.
Ryves Canal	57.70 కి.మీ.
Polraj Canal	41.80 కి.మీ.
Campbell Canal	38.10 కి.మీ.
Bantumilli Canal	42.00 కి.మీ.
Bandar Canal	77.80 కి.మీ.
K.E.B Canal	56.80 కి.మీ.
మొత్తం	378.20 కి.మీ.

పరీక్షా పాయింట్: పై జాబితాలో అత్యధిక పొడవు కలిగినది బందరు కాలువ – 77.80 కి.మీ.

3. తుంగభద్ర నది – కృష్ణా ఉపనది

ప్రాజెక్టు / కాలువ	ప్రధాన జిల్లాలు	ముఖ్యాంశం
TBP Low Level Canal	కర్నూలు	సాగునీరు
TBP High Level Canal	కర్నూలు → అనంతపురం ప్రాంతాలు	రాయలసీమకు ముఖ్యమైనది
KC Canal	కర్నూలు/నంద్యాల → YSR కడప	చారిత్రక కాలువ
HNSS	కర్నూలు/నంద్యాల → అనంతపురం → శ్రీ సత్యసాయి	ఎత్తిపోతల నీటిపారుదల
వేదావతి (హగరి) LIS	రాయలసీమ	కొత్త ఆయకట్టు లక్ష్యం 80,000 ఎకరాలు
RDS Right Canal	కర్నూలు ప్రాంతం	కొత్త ఆయకట్టు లక్ష్యం 40,000 ఎకరాలు

2024–25 Surveyలో Vedavati (Hagari) River Lift Irrigation Scheme – 80,000 acres, RDS Right Canal – 40,000 acres కొత్త ఆయకట్టు లక్ష్యాలతో నమోదయ్యాయి.

4. పెన్నా / పెన్నార్ నది

ప్రాజెక్టు	ప్రధాన జిల్లా/ప్రాంతం	ముఖ్యాంశం
సోమశిల ప్రాజెక్టు	SPS నెల్లూరు	పెన్నాపై ప్రధాన జలాశయం
Somasila HLC Phase-I	నెల్లూరు మెట్ట ప్రాంతాలు	43,200 ఎకరాల కొత్త ఆయకట్టు
Somasila HLC Phase-II	నెల్లూరు ప్రాంతం	46,453 ఎకరాల కొత్త ఆయకట్టు
సోమశిల–స్వర్ణముఖి లింక్ కాలువ	SPS నెల్లూరు → తిరుపతి ప్రాంతం	నదీ అనుసంధానం
పెన్నా డెల్టా వ్యవస్థ	SPS నెల్లూరు	డెల్టా సాగునీరు
నెల్లూరు బ్యారేజ్	SPS నెల్లూరు	పెన్నా
సంగం బ్యారేజ్	SPS నెల్లూరు	పెన్నా
కనుపూర్ కాలువ వ్యవస్థ	SPS నెల్లూరు	పెన్నా సాగునీరు
మైలవరం ప్రాజెక్టు	YSR కడప	పెన్నా పరివాహక ప్రాంతం
గండికోట జలాశయం	YSR కడప	పెన్నా పరివాహక ప్రాంతం

Surveyలో Somasila 94.96%, Somasila HLC Phase-I 65%, Phase-II 35%, Somasila–Swarnamukhi Link Canal 94%గా reporting-period progress నమోదైంది.

అలాగే Nellore Barrage, Sangam Barrage, Kanpur Canal System, Pennar Delta Canal System ఆధునీకరణ వివరాలు కూడా Surveyలో ఉన్నాయి.

గుర్తుంచుకోండి:
పెన్నా → సోమశిల → సంగం → నెల్లూరు బ్యారేజ్ → పెన్నా డెల్టా

5. వంశధార నది

వంశధార ప్రధానంగా శ్రీకాకుళం జిల్లా నీటిపారుదలకు అత్యంత ముఖ్యమైనది.

ప్రాజెక్టు	జిల్లా	ముఖ్యాంశం
B.R.R. Vamsadhara Phase-II Stage-II	శ్రీకాకుళం	92% Survey-period progress
గొట్టా బ్యారేజ్	శ్రీకాకుళం	వంశధార నీటిపారుదల
హిరమండలం రిజర్వాయర్	శ్రీకాకుళం	వంశధార వ్యవస్థ
వంశధార Flood Banks	శ్రీకాకుళం	వరద నియంత్రణ

B.R.R. Vamsadhara Phase-II Stage-II ద్వారా 17,200 ఎకరాల కొత్త ఆయకట్టు లక్ష్యంగా Survey పేర్కొంది.

APPSC Pair:
వంశధార → శ్రీకాకుళం → గొట్టా → హిరమండలం

6. నాగావళి నది

ప్రాజెక్టు	ప్రధాన జిల్లాలు	ముఖ్యాంశం
SGL తోటపల్లి బ్యారేజ్	పార్వతీపురం మన్యం, విజయనగరం ప్రాంతాలు	47,188 ఎకరాల కొత్త ఆయకట్టు
గజపతినగరం Branch Canal	విజయనగరం	15,000 ఎకరాల కొత్త ఆయకట్టు
తోటపల్లి పాత కాలువ వ్యవస్థ	విజయనగరం/పార్వతీపురం మన్యం	ఆధునీకరణ
Nagavali Flood Banks	నాగావళి నదీ ప్రాంతం	వరద నియంత్రణ

Surveyలో Thotapalli Barrage 84.77%, Gajapathinagaram Branch Canal 43.90%గా reporting-period progress నమోదైంది.

ముఖ్యమైన Exam Trap

వంశధార → గొట్టా / హిరమండలం

నాగావళి → తోటపల్లి

ఈ రెండు జతలను మార్చి గుర్తుపెట్టుకోకూడదు.

7. గుండ్లకమ్మ నది

ప్రాజెక్టు	ప్రధాన జిల్లా	ముఖ్యాంశం
కందుల ఓబుల్ రెడ్డి గుండ్లకమ్మ రిజర్వాయర్	ప్రకాశం	ప్రధాన irrigation reservoir
Gundlakamma irrigation system	ప్రకాశం/బాపట్ల వైపు	సాగునీరు

Surveyలో Gundlakamma Reservoir Projectకు 8,825 ఎకరాల కొత్త ఆయకట్టు, 5,050 ఎకరాల స్థిరీకరణ నమోదైంది.

8. గోస్తనీ నది

గోస్తనీ → తాటిపూడి జలాశయం → విజయనగరం/విశాఖపట్నం ప్రాంతం

APPSCలో Project–River matchingకు ఇది ముఖ్యమైన జత.

28 జిల్లాలు – నది → ప్రాజెక్టు → కాలువ → పొడవు → ఆయకట్టు

జిల్లా	ప్రధాన నది/బేసిన్	ముఖ్య ప్రాజెక్టు / వ్యవస్థ	ప్రధాన కాలువ	ధృవీకరించిన పొడవు*	ముఖ్య ఆయకట్టు / సమాచారం
1. శ్రీకాకుళం	వంశధార	BRR Vamsadhara Phase-II Stage-II	Vamsadhara Canal System	Sourceలో district-wise km స్పష్టం కాదు	కొత్త ఆయకట్టు 17,200 ac
	బహుదా/మహేంద్రతనయ	Off-shore Reservoir	Project canals	—	కొత్త ఆయకట్టు 24,600 ac
2. పార్వతీపురం మన్యం	నాగావళి	SGL Thotapalli Barrage	Thotapalli Canal System	—	కొత్త ఆయకట్టు 47,188 ac
	నాగావళి	Gajapathinagaram Branch Canal	Branch Canal	—	15,000 ac
	జంఝావతి	VKMN Janjhavathi	Project canals	—	కొత్త 4,013, స్థిరీకరణ 11,627 ac
3. విజయనగరం	నాగావళి	Thotapalli	Old Canal System	—	నాగావళి వ్యవస్థ
	చంపావతి	Taraka Rama Theertha Sagar	Project canals	—	కొత్త 16,538, స్థిరీకరణ 8,172 ac
4. విశాఖపట్నం	గోస్తనీ/తీర బేసిన్లు	Tatipudi/Gosthani-related supply systems	—	—	ప్రధానంగా నీటి సరఫరా ప్రాధాన్యం
5. అనకాపల్లి	శారద/వరాహ/తాండవ ప్రాంతం	Uttarandhra irrigation systems	—	—	ఉత్తరాంధ్ర command
6. అల్లూరి సీతారామరాజు	గోదావరి ఉపనదులు/శబరి ప్రాంతం	చిన్న/మధ్యతరహా గిరిజన irrigation schemes	—	—	ప్రస్తుత జిల్లా 2025 పునర్వ్యవస్థీకరణ తర్వాత 11 మండలాలు
7. పోలవరం	గోదావరి	Polavaram National Project	Left & Right Main Canals	LMC 181.999 km, RMC 178.810 km (project total)	మొత్తం project new ayacut 7.20 lakh ac
8. కాకినాడ	గోదావరి/ఏలేరు	Yeleru Project, Godavari Delta	Yeleru/Delta canals	—	ప్రధాన & డెల్టా irrigation
9. తూర్పు గోదావరి	గోదావరి	Sir Arthur Cotton Barrage	Eastern/Central Delta canals	—	Godavari Delta command
10. డా. B.R. అంబేడ్కర్ కోనసీమ	గోదావరి	Godavari Delta System	Gautami–Vasishta Delta canals	—	అత్యంత సాంద్ర canal-irrigated ప్రాంతం
11. పశ్చిమ గోదావరి	గోదావరి	Godavari Delta	Western Delta canals	—	ప్రధాన డెల్టా సాగు
12. ఏలూరు	గోదావరి/తమ్మిలేరు	Polavaram/Chintalapudi	Chintalapudi LIS, Polavaram RMC influence	—	Chintalapudi: కొత్త 2.00 lakh, స్థిరీకరణ 2,80,879 ac
13. కృష్ణా	కృష్ణా	Prakasam Barrage	Krishna Eastern Delta canals	ప్రధాన canal network	SES-26 district IP: 6,23,470 ac
14. NTR	కృష్ణా	Prakasam Barrage / NS Left Canal	Delta + NS canal systems	—	SES-26 district IP: 4,96,127 ac
15. గుంటూరు	కృష్ణా	Prakasam Barrage	Guntur Channel / Krishna Western Delta	—	Guntur Channel extension: కొత్త 38,400, స్థిరీకరణ 9,600 ac
16. పల్నాడు	కృష్ణా	Nagarjuna Sagar	Right Canal/Jawahar Canal	—	ప్రధాన NS command; Varikapudisela LIS కూడా ముఖ్యమైనది
17. బాపట్ల	కృష్ణా/గుండ్లకమ్మ	Krishna Western Delta, Gundlakamma	Delta canals	—	SES-26 district IP 6,90,137 ac
18. ప్రకాశం	గుండ్లకమ్మ	K.O.R. Gundlakamma Reservoir	Project canal system	—	కొత్త 8,825, స్థిరీకరణ 5,050 ac
19. మార్కాపురం	గుండ్లకమ్మ/పాలేరు/మూసీ	Nagarjuna Sagar command; Cumbum Tank	NS canals/local systems	—	546 MI tanks – 80,735 ac ayacut
	కృష్ణా–పెన్నా link system	Poola Subbaiah Veligonda	Feeder/Tunnel system	—	కొత్త 4,24,100, స్థిరీకరణ 14,800 ac
20. SPS నెల్లూరు	పెన్నా	Somasila	GKN Canal	73.920 km	Developed ayacut 41,400 ac
	పెన్నా	Somasila	South Feeder Channel	74.725 km	35,500 ac
	పెన్నా	Somasila	Kavali Canal	67.619 km	74,000 ac
	పెన్నా	Nellore/Sangam Barrages	Pennar Delta Canal System	—	ప్రధాన Pennar Delta
21. తిరుపతి	స్వర్ణముఖి/కాళంగి/కండలేరు	Telugu Ganga/Kandaleru	Somasila–Swarnamukhi Link	—	కొత్త 12,000, స్థిరీకరణ 78,464 ac
22. చిత్తూరు	పాలార్/కౌండిన్య	HNSS-related southern systems	Punganur Branch Canal	—	enhancement proposal: కొత్త 70,000, stabilization 37,300 ac
23. అన్నమయ్య	చెయ్యేరు/పెన్నా basin	Telugu Ganga/HNSS related systems	Branch canals	—	drought-prone irrigation network
24. YSR కడప	పెన్నా	GNSS/Gandikota/Mylavaram	GNSS Canal	verified improvement stretch 0–56 km	GNSS-I కొత్త 2,56,050, stabilization 3,950 ac
	పెన్నా	Gandikota–CBR	CBR Right Canal	—	కొత్త 33,400 ac
25. అనంతపురం	పెన్నా/తుంగభద్ర	TBP-HLC, HNSS, PABR	Tungabhadra HLC	AP district stretch 84.24 km (official district figure)	35,541 ac associated ayacut
26. శ్రీ సత్యసాయి	పెన్నా basin	HNSS/PABR	HNSS Main Canal	project improvement reaches 216.3 km	HNSS command
27. కర్నూలు	తుంగభద్ర/కృష్ణా	TBP-LLC, KC Canal, RDS	TBP LLC/KC Canal	—	Vedavati LIS కొత్త 80,000 ac; RDS Right Canal 40,000 ac
28. నంద్యాల	కృష్ణా/కుందూ	Srisailam, SRBC, Telugu Ganga	SRBC/KC Canal/Telugu Ganga	—	KC Canal 1,68,873 ac, SRBC 1,55,638 ac, Telugu Ganga 1,14,500 ac district-level command figures

ఆంధ్రప్రదేశ్ – జిల్లా వారీ ముఖ్యమైన నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు

జిల్లా	ప్రధాన నది/బేసిన్	ముఖ్యమైన నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు	తాజా/పరీక్షకు ముఖ్యమైన సమాచారం
1. శ్రీకాకుళం	వంశధార, బహుదా, మహేంద్రతనయ	BRR Vamsadhara Phase-II Stage-II, గొట్టా బ్యారేజ్, హిరమండలం రిజర్వాయర్, Mahendratanaya Off-shore Reservoir	SESలో Vamsadhara-II Stage-II 92%, కొత్త ఆయకట్టు 17,200 acres; Mahendratanaya project కొత్త ఆయకట్టు 24,600 acres.
2. పార్వతీపురం మన్యం	నాగావళి, జంఝావతి	Thotapalli Barrage, Janjhavathi Reservoir, Madduvalasa influence	Thotapalli కొత్త ఆయకట్టు 47,188 acres; Janjhavathi కొత్త 4,013, stabilization 11,627 acres.
3. విజయనగరం	నాగావళి, చంపావతి	Thotapalli, Gajapathinagaram Branch Canal, Taraka Rama Theertha Sagar, Tatipudi	Gajapathinagaram BC కొత్త ఆయకట్టు 15,000 acres; Taraka Rama Theertha Sagar కొత్త 16,538, stabilization 8,172 acres.
4. విశాఖపట్నం	గోస్తనీ	Tatipudi Reservoir, Gosthani water systems	నగర జిల్లా కావడంతో భారీ వ్యవసాయ irrigation command పరిమితం; SES-2024–25లో irrigation potential కేవలం 18,320 acres — పాత 26 జిల్లాల్లో అత్యల్పం.
5. అనకాపల్లి	శారద, వరాహ, తాండవ	Thandava Reservoir, Raiwada Reservoir systems, Uttarandhra Sujala Sravanthi influence	ఉత్తరాంధ్ర సాగునీటి విస్తరణలో Uttarandhra Sujala Sravanthi ముఖ్యమైన దీర్ఘకాలిక పథకం.
6. అల్లూరి సీతారామరాజు	గోదావరి ఉపనదులు, శబరి, సీలేరు	Machkund/Sileru systems, చిన్న–మధ్యతరహా గిరిజన irrigation schemes	కొండ ప్రాంతం కారణంగా పెద్ద canal irrigation కంటే tanks, streams, lift/minor irrigation ప్రాధాన్యం.
7. పోలవరం	గోదావరి	Polavaram National Project	రాష్ట్రంలో అత్యంత ముఖ్యమైన ongoing multipurpose project. Project లక్ష్యం 7.20 లక్షల acres new ayacut; LMC 181.999 km, RMC 178.810 km.
8. కాకినాడ	గోదావరి, ఏలేరు	Yeleru Reservoir, Pushkara LIS, Godavari Delta System	Pushkara LIS కొత్త ఆయకట్టు 44,152 acres; Yeleru Delta modernisation కూడా ongoing-project frameworkలో ఉంది.
9. తూర్పు గోదావరి	గోదావరి	Sir Arthur Cotton Barrage, Godavari Delta System, Tadipudi LIS	Tadipudi LIS కొత్త 47,487 acres, stabilization 1,569 acres. గోదావరి డెల్టా రాష్ట్రంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన canal-irrigated వ్యవస్థల్లో ఒకటి.
10. డా. B.R. అంబేడ్కర్ కోనసీమ	గౌతమి, వశిష్ఠ గోదావరి	Godavari Central/Eastern Delta canal system	కోనసీమలో గోదావరి distributaries మరియు కాలువల ఆధారిత సాగు అత్యంత ముఖ్యమైనది.
11. పశ్చిమ గోదావరి	గోదావరి	Godavari Delta System, Polavaram RMC influence	SES పాత 26-district frameworkలో irrigation potential 4,67,121 acres.
12. ఏలూరు	గోదావరి, తమ్మిలేరు	Polavaram, Chintalapudi LIS, Godavari Delta systems	Chintalapudi LIS: 2.00 లక్షల acres new ayacut + 2,80,879 acres stabilization.
13. NTR	కృష్ణా	Prakasam Barrage, Nagarjuna Sagar Left Canal, Krishna Delta, Polavaram RMC link	విజయవాడ వద్ద Prakasam Barrage కృష్ణా డెల్టాకు కీలకం. Polavaram ద్వారా 80 TMC Godavari→Krishna diversion ప్రధాన exam point.
14. కృష్ణా	కృష్ణా	Prakasam Barrage – Krishna Eastern Delta, Pulichintala downstream benefits	Krishna Eastern Delta ప్రధాన కాలువల official total network 378.20 km; SESలో జిల్లా irrigation potential 6,23,470 acres.
15. గుంటూరు	కృష్ణా	Krishna Western Delta, Guntur Channel, Nagarjuna Sagar command	Prakasam Barrage ఆధారిత Western Delta ముఖ్యమైనది; Guntur Channel extension కూడా పరీక్షకు ఉపయోగకరం.
16. పల్నాడు	కృష్ణా	Nagarjuna Sagar Right Canal, Pulichintala, Varikapudisela LIS	SES పాత 26-district frameworkలో Palnadu irrigation potential 7,68,038 acres — అత్యధిక జిల్లాల్లో ఒకటి.
17. బాపట్ల	కృష్ణా, గుండ్లకమ్మ	Krishna Western Delta, Nagarjuna Sagar Right Canal/Addanki Branch Canal, Gundlakamma command	SES irrigation potential 6,90,137 acres.
18. ప్రకాశం	గుండ్లకమ్మ	Kandula Obul Reddy Gundlakamma Reservoir, Nagarjuna Sagar canals	Gundlakamma project: కొత్త 8,825 acres, stabilization 5,050 acres.
19. మార్కాపురం	గుండ్లకమ్మ, మూసీ, పాలేరు	Poola Subbaiah Veligonda, Nagarjuna Sagar Project, Cumbum Tank, Mopadu Reservoir	కొత్త జిల్లా అధికారిక profile ప్రకారం NSP major source; Cumbum Tank, Mopadu Reservoir medium sources; 546 MI tanks – 80,735 acres ayacut. (Markapuram)
20. SPS నెల్లూరు	పెన్నా	Somasila, Nellore Barrage, Sangam Barrage, Pennar Delta, Kanupur Canal, Somasila HLC	Pennar Delta 2.47 lakh acres; Somasila HLC Phase-I 43,200 acres లక్ష్యం. Nellore & Sangam barrages 2022లో operational అయ్యాయి. (Sri Potti Sriramulu Nellore District)
21. తిరుపతి	స్వర్ణముఖి, కాళంగి, కండలేరు	Kandaleru Reservoir, Telugu Ganga, Somasila–Swarnamukhi Link, Swarnamukhi systems	Somasila–Swarnamukhi Link ద్వారా Nellore–Tirupati ప్రాంతాల్లో MI tanks stabilization; SESలో కొత్త 12,000 + stabilized 78,464 acres.
22. చిత్తూరు	పాలార్, కౌండిన్య	HNSS Phase-II, Punganur Branch Canal, local reservoir/tank systems	దక్షిణ రాయలసీమలో HNSS ద్వారా సాగు + drinking-water supply కీలకం.
23. అన్నమయ్య	చెయ్యేరు, పాపాఘ్ని/పెన్నా basin	HNSS, Telugu Ganga-related systems, Bahuda Reservoir, Pincha Project	కరువు ప్రభావిత ప్రాంతం కావడంతో reservoir + lift/tank irrigationకు అధిక ప్రాధాన్యం.
24. YSR కడప	పెన్నా, పాపాఘ్ని, చెయ్యేరు	GNSS, Gandikota Reservoir, Mylavaram, CBR, Telugu Ganga, PBC	GNSS-I: కొత్త 2,56,050 acres + stabilization 3,950 acres; CBR Right Canal కొత్త 33,400 acres.
25. అనంతపురం	పెన్నా, తుంగభద్ర basin	TBP High Level Canal, HNSS, PABR, Upper Pennar, Bhairavanithippa	APSAC DSR ప్రకారం TBPHLC-I ayacut 1,07,516 acres, HNSS-I 1,18,800 acres; TBPHLC-II, HNSS-II ongoingగా DSRలో ఉన్నాయి. (APSAC)
26. శ్రీ సత్యసాయి	పెన్నా, చిత్రావతి	HNSS, PABR-related system, Chitravathi Balancing Reservoir	HNSS Phase-II ఈ కరువు ప్రాంతానికి అత్యంత ముఖ్యమైన water-transfer/irrigation scheme.
27. కర్నూలు	తుంగభద్ర, కృష్ణా, హంద్రీ	KC Canal, TBP-LLC, TBP-HLC, HNSS, RDS, Guru Raghavendra LIS, Vedavathi LIS	APSAC ప్రకారం TBP-LLC ayacut 1,51,134 acres; Guru Raghavendra 12 LISలు 50,000 acres stabilization. (APSAC)
28. నంద్యాల	కృష్ణా, కుందూ	Srisailam, SRBC, KC Canal, Telugu Ganga, HNSS/Muchumarri LIS	Srisailam Reservoir నుంచి HNSS water lifting ప్రారంభమవుతుంది. HNSS main canal official length 565 km; మొత్తం scheme 6.025 లక్షల acres irrigation లక్ష్యంతో రూపొందింది. (Kurnool District)

2024–26లో తప్పక గుర్తుంచుకోవాల్సిన Updates

పోలవరం: National Project. Uploaded SESలో project new ayacut 7.20 లక్షల acresగా ఉంది. పాత జిల్లా పేర్లతో ఉన్న project benefitsను ప్రస్తుత 28-district mapతో కలిపేటప్పుడు జాగ్రత్త అవసరం.

Veligonda: SES 2024–25లో 75% work done, కొత్త ఆయకట్టు 4,24,100 acres, stabilization 14,800 acresగా నమోదైంది. ఇది ఇప్పుడు కొత్త మార్కాపురం జిల్లా geographyలో అత్యంత ముఖ్యమైన project.

HNSS: SESలో Phase-I 94%, Phase-II **82%**గా ఉంది. తాజా Kurnool Water Resources page HNSS మొత్తం main canal length 565 km, irrigation target 6.025 lakh acres, drinking-water benefit సుమారు 33 lakh people అని పేర్కొంటోంది.

GNSS: SESలో Phase-I 95%, Phase-II 63.56%; Phase-I కొత్త ఆయకట్టు 2,56,050 acres.

Telugu Ganga: SESలో 89.76%, కొత్త ఆయకట్టు 1,94,107 acres, stabilization 23,907 acres. ఇది irrigationతో పాటు Chennai drinking-water supply కారణంగా APPSCలో చాలా ముఖ్యమైనది.

Somasila–Pennar: Nellore official Water Resources page ప్రస్తుతం Somasila gross storage 78 TMCగా పేర్కొంటోంది. Telugu Ganga కింద Kandaleru ద్వారా Nelloreలో 2,25,826 acres new irrigation + 95,197 acres wet stabilization వివరాలు కూడా ఉంది.

Nellore & Sangam Barrages: రెండూ 6 September 2022న ప్రారంభించబడ్డాయి. ప్రస్తుత official district page ప్రకారం Nellore Barrage ద్వారా 99,525 acresకు, Sangam Barrage ద్వారా Pennar Delta/Kavali/Kanupur systemsలో 3.85 lakh acres వరకు water releasesకు సంబంధించిన command వివరాలు ఉన్నాయి.

Minor Irrigation: రాష్ట్రంలో 38,862 tanks – 25.60 lakh acres registered ayacut ఉన్నాయి; average ayacut gap సుమారు 57%

Yes. The previous set was too broad. Below is a pure Irrigation-only MCQ set, covering irrigation sources, classification, irrigation potential, major/medium projects, Godavari–Krishna–Pennar systems, North Andhra projects, Rayalaseema projects, lift irrigation, minor irrigation, groundwater, micro-irrigation, and the important 2024–25 statistics from the uploaded material.

ఆంధ్రప్రదేశ్ నీటిపారుదల – APPSC MCQs

1–25: Fundamentals & Irrigation Statistics

1. AP Socio-Economic Survey 2024–25 ప్రకారం రాష్ట్రంలో సృష్టించబడిన మొత్తం నీటిపారుదల సామర్థ్యం (Irrigation Potential) ఎంత?
A) 72.43 లక్షల ఎకరాలు
B) 81.15 లక్షల ఎకరాలు
C) 106.15 లక్షల ఎకరాలు
D) 125.60 లక్షల ఎకరాలు
జవాబు: C) 106.15 లక్షల ఎకరాలు

2. Major & Medium irrigation projects ద్వారా సృష్టించబడిన irrigation potential ఎంత?
A) 25.60 లక్షల ఎకరాలు
B) 72.43 లక్షల ఎకరాలు
C) 8.12 లక్షల ఎకరాలు
D) 106.15 లక్షల ఎకరాలు
జవాబు: B) 72.43 లక్షల ఎకరాలు

3. Minor Irrigation ద్వారా irrigation potential ఎంత?
A) 5.62 లక్షల ఎకరాలు
B) 8.12 లక్షల ఎకరాలు
C) 25.60 లక్షల ఎకరాలు
D) 66.81 లక్షల ఎకరాలు
జవాబు: C) 25.60 లక్షల ఎకరాలు

4. APSIDC ద్వారా సృష్టించబడిన irrigation potential ఎంత?
A) 5.62 లక్షల ఎకరాలు
B) 8.12 లక్షల ఎకరాలు
C) 25.60 లక్షల ఎకరాలు
D) 72.43 లక్షల ఎకరాలు
జవాబు: B) 8.12 లక్షల ఎకరాలు

5. క్రింది sequenceలో సరైనది ఏది?
A) Total 106.15 → Major & Medium 72.43 → Minor 25.60 → APSIDC 8.12
B) Total 106.15 → Minor 72.43 → Major 25.60 → APSIDC 8.12
C) Total 72.43 → Major 106.15 → Minor 25.60 → APSIDC 8.12
D) Total 106.15 → Major 8.12 → Minor 72.43 → APSIDC 25.60
జవాబు: A

6. Command/Culturable Command Area (CCA) 10,000 hectares కంటే ఎక్కువ ఉన్న projectను సాధారణంగా ఏమంటారు?
A) Minor
B) Medium
C) Major
D) Micro
జవాబు: C) Major

7. CCA 2,000–10,000 hectares మధ్య ఉన్న project?
A) Major
B) Medium
C) Minor
D) Lift only
జవాబు: B) Medium

8. CCA 2,000 hectares కంటే తక్కువ ఉన్న project?
A) Major
B) Medium
C) Minor
D) National
జవాబు: C) Minor

9. SES operational description ప్రకారం Minor Irrigation project సాధారణంగా ఎంత ayacut వరకు సేవలందిస్తుంది?
A) 2,000 acres
B) 5,000 acres
C) 10,000 acres
D) 25,000 acres
జవాబు: B) 5,000 acres

10. APలో Minor Irrigation tanks సంఖ్య ఎంత?
A) 28,862
B) 38,862
C) 48,862
D) 58,862
జవాబు: B) 38,862

11. Minor Irrigation tanks registered ayacut ఎంత?
A) 8.12 లక్షల acres
B) 15.60 లక్షల acres
C) 25.60 లక్షల acres
D) 38.86 లక్షల acres
జవాబు: C) 25.60 లక్షల acres

12. Minor Irrigation tanksలో average ayacut gap సుమారు ఎంత?
A) 27%
B) 37%
C) 47%
D) 57%
జవాబు: D) 57%

13. 6th Minor Irrigation Census reference year ఏది?
A) 2013–14
B) 2015–16
C) 2017–18
D) 2023–24
జవాబు: C) 2017–18

14. 6th MI Census ప్రకారం APలో Minor Irrigation sources సుమారు ఎన్ని?
A) 1.19 లక్షలు
B) 5.91 లక్షలు
C) 8.12 లక్షలు
D) 11.91 లక్షలు
జవాబు: D) 11.91 లక్షలు

15. 1st Census of Water Bodies ప్రకారం APలో మొత్తం water bodies ఎన్ని?
A) 1,13,425
B) 1,50,777
C) 1,90,777
D) 2,90,777
జవాబు: C) 1,90,777

16. Water Bodies Censusలో అత్యధిక సంఖ్యలో ఉన్నవి?
A) Ponds
B) Tanks
C) Lakes
D) Reservoirs
జవాబు: B) Tanks

17. నమోదైన tanks సంఖ్య?
A) 14,132
B) 57,492
C) 1,13,425
D) 1,90,777
జవాబు: C) 1,13,425

18. Reservoirs సంఖ్య?
A) 62
B) 703
C) 4,963
D) 14,132
జవాబు: B) 703

19. APSIDC ప్రధానంగా దేనితో సంబంధం కలిగి ఉంది?
A) Lift Irrigation
B) Forest Irrigation
C) Navigation
D) Sea-water irrigation
జవాబు: A) Lift Irrigation

20. APSIDC cumulative Lift Irrigation Schemes సంఖ్య?
A) 549
B) 749
C) 1,049
D) 1,549
జవాబు: C) 1,049

21. APSIDC cumulative irrigation potential?
A) 5.62 లక్షల acres
B) 8.12 లక్షల acres
C) 25.60 లక్షల acres
D) 66.81 లక్షల acres
జవాబు: B) 8.12 లక్షల acres

22. 2023–24లో AP Gross Area Irrigatedలో అత్యధిక వాటా కలిగిన source?
A) Canals
B) Tanks
C) Wells
D) Others
జవాబు: C) Wells

23. 2023–24 Gross Area Irrigatedలో Wells ద్వారా irrigated area?
A) 2.69 lakh ha
B) 13.24 lakh ha
C) 15.68 lakh ha
D) 32.71 lakh ha
జవాబు: C) 15.68 lakh ha

24. 2023–24 మొత్తం Gross Area Irrigated?
A) 26.03 lakh ha
B) 29.12 lakh ha
C) 32.71 lakh ha
D) 41.44 lakh ha
జవాబు: C) 32.71 lakh ha

25. 2023–24 మొత్తం Net Area Irrigated?
A) 15.68 lakh ha
B) 26.03 lakh ha
C) 32.71 lakh ha
D) 41.44 lakh ha
జవాబు: B) 26.03 lakh ha

26–50: Godavari & Krishna Irrigation Projects

26. Polavaram Project ఏ నదిపై ఉంది?
A) Krishna
B) Godavari
C) Pennar
D) Nagavali
జవాబు: B) Godavari

27. Polavaramకు National Project status ఏ చట్టం ద్వారా వచ్చింది?
A) AP Reorganisation Act, 2014
B) Water Act, 1974
C) River Boards Act, 1956
D) Environment Protection Act, 1986
జవాబు: A

28. Polavaram gross storage capacity?
A) 45.77 TMC
B) 78 TMC
C) 194.6 TMC
D) 431.9 TMC
జవాబు: C) 194.6 TMC

29. Polavaram hydropower capacity?
A) 760 MW
B) 860 MW
C) 960 MW
D) 1,060 MW
జవాబు: C) 960 MW

30. Polavaram ద్వారా Godavari నుంచి Krishnaకు diversion?
A) 40 TMC
B) 60 TMC
C) 80 TMC
D) 100 TMC
జవాబు: C) 80 TMC

31. Polavaram new ayacut?
A) 4.24 lakh acres
B) 5.76 lakh acres
C) 7.20 lakh acres
D) 8.00 lakh acres
జవాబు: C) 7.20 lakh acres

32. Polavaram Left Main Canal official total length?
A) 178.810 km
B) 181.999 km
C) 338.021 km
D) 433.275 km
జవాబు: B) 181.999 km

33. Polavaram Right Main Canal official total length?
A) 178.810 km
B) 181.999 km
C) 216.30 km
D) 610 km
జవాబు: A) 178.810 km

34. Polavaram Right Main Canal ప్రధానంగా ఏ basinకు నీటిని transfer చేయడంలో కీలకం?
A) Pennar
B) Krishna
C) Nagavali
D) Vamsadhara
జవాబు: B) Krishna

35. Godavari Delta irrigationతో చారిత్రకంగా సంబంధం ఉన్న barrage?
A) Prakasam Barrage
B) Sir Arthur Cotton Barrage
C) Sangam Barrage
D) Pulichintala
జవాబు: B

36. Pushkara Lift Irrigation Scheme ఏ basinలో ఉంది?
A) Godavari
B) Krishna
C) Pennar
D) Vamsadhara
జవాబు: A

37. Pushkara LIS new ayacut?
A) 17,200 acres
B) 44,152 acres
C) 47,487 acres
D) 78,464 acres
జవాబు: B) 44,152 acres

38. Tadipudi LIS new ayacut?
A) 44,152 acres
B) 47,487 acres
C) 2,00,000 acres
D) 2,80,879 acres
జవాబు: B) 47,487 acres

39. Chintalapudi LIS new ayacut?
A) 1 lakh acres
B) 2 lakh acres
C) 3 lakh acres
D) 4 lakh acres
జవాబు: B) 2 lakh acres

40. Chintalapudi LIS stabilization target?
A) 1,80,879 acres
B) 2,80,879 acres
C) 3,80,879 acres
D) 4,80,879 acres
జవాబు: B) 2,80,879 acres

41. Srisailam Project ఏ నదిపై ఉంది?
A) Godavari
B) Krishna
C) Pennar
D) Vamsadhara
జవాబు: B) Krishna

42. Nagarjuna Sagar ఏ నదిపై ఉంది?
A) Krishna
B) Godavari
C) Pennar
D) Nagavali
జవాబు: A) Krishna

43. Pulichintala Project ఏ నదిపై ఉంది?
A) Godavari
B) Pennar
C) Krishna
D) Vamsadhara
జవాబు: C) Krishna

44. Uploaded AP Geography material ప్రకారం Pulichintala storage?
A) 23.44 TMC
B) 45.77 TMC
C) 78 TMC
D) 80 TMC
జవాబు: B) 45.77 TMC

45. Prakasam Barrage ఏ నదిపై ఉంది?
A) Pennar
B) Godavari
C) Krishna
D) Nagavali
జవాబు: C) Krishna

46. Prakasam Barrage ప్రధానంగా ఏ irrigation systemకు కీలకం?
A) Krishna Delta
B) Pennar Delta
C) Godavari Delta
D) Vamsadhara Delta
జవాబు: A

47. Nagarjuna Sagar Right Canal ప్రధానంగా APలో ఏ ప్రాంతానికి irrigation అందిస్తుంది?
A) Palnadu–Guntur/Prakasam command
B) Konaseema
C) Srikakulam
D) ASR hills
జవాబు: A

48. Krishna Delta modernization ఏ categoryలో కొనసాగుతున్న project?
A) Flood Bank
B) Modernisation
C) Hydropower only
D) Groundwater project
జవాబు: B

49. Krishna Left Flood Bank status SESలో?
A) 25%
B) 50%
C) 75%
D) 100%
జవాబు: D) 100%

50. Polavaram ప్రధానంగా ఏ రకమైన project?
A) Single-purpose tank
B) Multipurpose project
C) Minor irrigation tank
D) Groundwater project
జవాబు: B

51–75: Pennar & Rayalaseema Projects

51. Somasila Project ఏ నదిపై ఉంది?
A) Krishna
B) Godavari
C) Pennar
D) Tungabhadra
జవాబు: C) Pennar

52. Uploaded material ప్రకారం Somasila gross storage?
A) 45.77 TMC
B) 78 TMC
C) 80 TMC
D) 194.6 TMC
జవాబు: B) 78 TMC

53. Somasila Project ప్రధానంగా ఏ జిల్లాతో సంబంధం?
A) Srikakulam
B) SPS Nellore
C) Kurnool
D) Konaseema
జవాబు: B

54. Nellore Barrage ఏ నదిపై ఉంది?
A) Pennar
B) Krishna
C) Godavari
D) Nagavali
జవాబు: A

55. Sangam Barrage ఏ river systemలో ఉంది?
A) Godavari
B) Krishna
C) Pennar
D) Vamsadhara
జవాబు: C

56. Somasila–Swarnamukhi Link new ayacut?
A) 12,000 acres
B) 23,907 acres
C) 43,200 acres
D) 78,464 acres
జవాబు: A

57. Somasila–Swarnamukhi Link stabilized ayacut?
A) 12,000 acres
B) 43,200 acres
C) 78,464 acres
D) 1,94,107 acres
జవాబు: C

58. HNSS పూర్తి రూపం?
A) Handri–Neeva Sujala Sravanthi
B) High National Storage Scheme
C) Handri–Nagarjuna Supply Scheme
D) Hydro National Storage System
జవాబు: A

59. HNSS ప్రధానంగా ఏ ప్రాంతానికి సంబంధించిన project?
A) Coastal Delta
B) Rayalaseema
C) Konaseema
D) North Coastal AP only
జవాబు: B

60. SESలో HNSS Phase-I new ayacut?
A) 2,56,050 acres
B) 4,24,100 acres
C) 5,75,996 acres
D) 7,20,000 acres
జవాబు: C

61. SES 2024–25 reporting periodలో HNSS Phase-I progress?
A) 74%
B) 82%
C) 89.76%
D) 94%
జవాబు: D

62. HNSS Phase-II progress అదే reporting periodలో?
A) 63.56%
B) 75%
C) 82%
D) 95%
జవాబు: C

63. GNSS పూర్తి రూపం?
A) Galeru–Nagari Sujala Sravanthi
B) Godavari–Nagarjuna Storage Scheme
C) Guntur–Nellore Supply System
D) Galeru National Storage Scheme
జవాబు: A

64. GNSS Phase-I new ayacut?
A) 1,94,107 acres
B) 2,56,050 acres
C) 4,24,100 acres
D) 5,75,996 acres
జవాబు: B

65. GNSS Phase-I stabilization?
A) 3,950 acres
B) 14,800 acres
C) 23,907 acres
D) 78,464 acres
జవాబు: A

66. SESలో GNSS Phase-I progress?
A) 63.56%
B) 75%
C) 89.76%
D) 95%
జవాబు: D

67. GNSS Phase-II progress?
A) 63.56%
B) 75%
C) 82%
D) 94%
జవాబు: A

68. Telugu Ganga Project ముఖ్యమైన ద్వంద్వ ప్రయోజనం?
A) Irrigation + Chennai drinking water
B) Navigation + fishing మాత్రమే
C) Hydropower మాత్రమే
D) Flood control మాత్రమే
జవాబు: A

69. Telugu Ganga new ayacut?
A) 1,94,107 acres
B) 2,56,050 acres
C) 4,24,100 acres
D) 5,75,996 acres
జవాబు: A

70. Telugu Ganga stabilized ayacut?
A) 3,950 acres
B) 14,800 acres
C) 23,907 acres
D) 78,464 acres
జవాబు: C

71. SESలో Telugu Ganga progress?
A) 75%
B) 82%
C) 89.76%
D) 95%
జవాబు: C

72. KC Canal యొక్క పూర్తి పేరు?
A) Kurnool–Cuddapah Canal
B) Krishna–Cuddapah Canal
C) Kurnool–Chittoor Canal
D) Krishna Coastal Canal
జవాబు: A

73. SRBC పూర్తి రూపం?
A) Srisailam Right Bank Canal
B) Somasila Right Bank Canal
C) State River Basin Canal
D) Srisailam Reservoir Branch Channel
జవాబు: A

74. SRBC new ayacut?
A) 24,700 acres
B) 33,400 acres
C) 36,064 acres
D) 42,600 acres
జవాబు: C

75. PABR Stage-II new ayacut?
A) 36,064 acres
B) 42,600 acres
C) 47,188 acres
D) 80,000 acres
జవాబు: B

76–100: North Andhra, Veligonda & Other Projects

76. BRR Vamsadhara Phase-II Stage-II ఏ నదిపై ఆధారపడి ఉంది?
A) Nagavali
B) Vamsadhara
C) Krishna
D) Pennar
జవాబు: B

77. Vamsadhara Phase-II Stage-II new ayacut?
A) 7,300 acres
B) 17,200 acres
C) 24,600 acres
D) 47,188 acres
జవాబు: B

78. SES reporting periodలో Vamsadhara Phase-II Stage-II progress?
A) 80%
B) 84.77%
C) 92%
D) 98%
జవాబు: C

79. Thotapalli Barrage ఏ నదిపై ఉంది?
A) Vamsadhara
B) Nagavali
C) Pennar
D) Krishna
జవాబు: B

80. SGL Thotapalli Barrage new ayacut?
A) 17,200 acres
B) 24,600 acres
C) 47,188 acres
D) 80,000 acres
జవాబు: C

81. Gajapathinagaram Branch Canal new ayacut?
A) 7,300 acres
B) 15,000 acres
C) 16,538 acres
D) 24,600 acres
జవాబు: B

82. Taraka Rama Theertha Sagar new ayacut?
A) 7,300 acres
B) 16,538 acres
C) 24,600 acres
D) 47,188 acres
జవాబు: B

83. Taraka Rama Theertha Sagar stabilized ayacut?
A) 4,013 acres
B) 7,300 acres
C) 8,172 acres
D) 11,627 acres
జవాబు: C

84. Madduvalasa Phase-II new ayacut?
A) 4,013 acres
B) 7,300 acres
C) 15,000 acres
D) 24,600 acres
జవాబు: B

85. Janjhavathi Project new ayacut?
A) 4,013 acres
B) 7,300 acres
C) 11,627 acres
D) 16,538 acres
జవాబు: A

86. Janjhavathi stabilized ayacut?
A) 4,013 acres
B) 8,172 acres
C) 11,627 acres
D) 24,600 acres
జవాబు: C

87. Mahendratanaya Off-shore Reservoir new ayacut?
A) 17,200 acres
B) 24,600 acres
C) 47,188 acres
D) 80,000 acres
జవాబు: B

88. BJR Uttarandhra Sujala Sravanthi లక్ష్య new ayacut?
A) 2 lakh acres
B) 4 lakh acres
C) 6 lakh acres
D) 8 lakh acres
జవాబు: D

89. Poola Subbaiah Veligonda Project new ayacut?
A) 2,00,000 acres
B) 2,56,050 acres
C) 4,24,100 acres
D) 5,75,996 acres
జవాబు: C

90. Veligonda stabilized ayacut?
A) 3,950 acres
B) 14,800 acres
C) 23,907 acres
D) 78,464 acres
జవాబు: B

91. SES reporting periodలో Veligonda progress?
A) 63.56%
B) 75%
C) 82%
D) 95%
జవాబు: B

92. KOR Gundlakamma Project new ayacut?
A) 5,050 acres
B) 8,825 acres
C) 14,800 acres
D) 24,700 acres
జవాబు: B

93. Gundlakamma stabilized ayacut?
A) 3,950 acres
B) 5,050 acres
C) 8,825 acres
D) 14,800 acres
జవాబు: B

94. GKLIS new ayacut?
A) 12,000 acres
B) 24,700 acres
C) 33,400 acres
D) 36,064 acres
జవాబు: B

95. CBR Right Canal new ayacut?
A) 24,700 acres
B) 33,400 acres
C) 36,064 acres
D) 42,600 acres
జవాబు: B

96. Somasila HLC Phase-I new ayacut?
A) 38,406 acres
B) 43,200 acres
C) 46,453 acres
D) 78,464 acres
జవాబు: B

97. Somasila HLC Phase-II new ayacut?
A) 38,406 acres
B) 43,200 acres
C) 46,453 acres
D) 78,464 acres
జవాబు: C

98. Main Somasila project new ayacut figure in SES?
A) 38,406 acres
B) 43,200 acres
C) 46,453 acres
D) 78,464 acres
జవాబు: A

99. Somasila stabilization figure?
A) 5,050 acres
B) 11,511 acres
C) 14,800 acres
D) 23,907 acres
జవాబు: B

100. ఉత్తరాంధ్ర irrigation projectsలో సరైన సమూహం?
A) Vamsadhara–Thotapalli–Janjhavathi
B) HNSS–GNSS–SRBC
C) Somasila–Kandaleru–Sangam
D) KC Canal–PABR–Gandikota
జవాబు: A

101–120: Groundwater, Micro Irrigation & Statement Questions

101. AP gross irrigated areaలో groundwater contribution సుమారు ఎంత?
A) 21%
B) 31%
C) 41%
D) 61%
జవాబు: C) సుమారు 41%

102. APలో agricultural borewells సుమారు ఎన్ని?
A) 9 లక్షలు
B) 19 లక్షలు
C) 29 లక్షలు
D) 39 లక్షలు
జవాబు: B) 19 లక్షలు

103. Groundwater assessment units సంఖ్య?
A) 548
B) 648
C) 748
D) 848
జవాబు: C) 748

104. GEC 2023–24 ప్రకారం overall stage of groundwater extraction?
A) 19.8%
B) 29.8%
C) 39.8%
D) 49.8%
జవాబు: B) 29.8%

105. Command areasలో groundwater extraction stage?
A) 22.58%
B) 29.8%
C) 37.4%
D) 41.44%
జవాబు: A

106. Non-command areasలో groundwater extraction stage?
A) 22.58%
B) 29.8%
C) 37.4%
D) 57%
జవాబు: C

107. Annual extractable groundwater resource?
A) 7,879 MCM
B) 18,532 MCM
C) 26,411 MCM
D) 41,440 MCM
జవాబు: C

108. Groundwater extraction?
A) 7,879 MCM
B) 18,532 MCM
C) 26,411 MCM
D) 32,710 MCM
జవాబు: A

109. Available groundwater balance?
A) 7,879 MCM
B) 18,532 MCM
C) 26,411 MCM
D) 29,800 MCM
జవాబు: B

110. Over-exploited groundwater villages proposed for notification under APWALTA?
A) 100
B) 200
C) 300
D) 500
జవాబు: C

111. Groundwater observation wells సుమారు ఎన్ని?
A) 1,810
B) 2,005
C) 3,005
D) 7,480
జవాబు: C

112. వాటిలో piezometers సంఖ్య?
A) 810
B) 1,810
C) 2,810
D) 3,810
జవాబు: B

113. 2024–25 horticulture contextలో micro-irrigation coverage?
A) 0.89 lakh acres
B) 1.89 lakh acres
C) 2.89 lakh acres
D) 3.89 lakh acres
జవాబు: B

114. అదే contextలో target?
A) 2.10 lakh acres
B) 2.50 lakh acres
C) 3.10 lakh acres
D) 4.10 lakh acres
జవాబు: C

115. Drip irrigation ద్వారా production/productivity improvement సుమారు?
A) 5–10%
B) 10–20%
C) 20–30%
D) 30–40%
జవాబు: D

116. క్రింది statements పరిశీలించండి:

1. Irrigation Potentialను acresలో చూపవచ్చు.

2. Gross/Net Irrigated Areaను SESలో lakh hectaresలో కూడా చూపించారు.

3. రెండింటినీ ఒకే statisticగా భావించాలి.

A) 1 మాత్రమే
B) 1,2 మాత్రమే
C) 2,3 మాత్రమే
D) 1,2,3
జవాబు: B

117. Polavaram గురించి:

1. Godavariపై ఉంది.

2. National Project.

3. 960 MW hydropower.

4. 80 TMC Godavari–Krishna diversion.

A) 1,2 మాత్రమే
B) 1,2,3
C) 2,3,4
D) 1,2,3,4
జవాబు: D

118. Rayalaseema irrigation projectsను గుర్తించండి:

1. HNSS

2. GNSS

3. Telugu Ganga

4. KC Canal

A) 1,2
B) 1,2,3
C) 2,3,4
D) 1,2,3,4
జవాబు: D

119. Pennar irrigation systemకు సంబంధించినవి:

1. Somasila

2. Nellore Barrage

3. Sangam Barrage

4. Pennar Delta

A) 1,2 మాత్రమే
B) 1,2,3
C) 2,3,4
D) 1,2,3,4
జవాబు: D

120. AP irrigationపై సరైన statement ఏది?
A) Wellsకు irrigationలో పాత్ర లేదు
B) Tanks మాత్రమే ప్రధాన source
C) Canals, tanks, wells, lift irrigation అన్నీ ముఖ్య sources
D) APలో minor irrigation లేదు
జవాబు: C