ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నీటిపారుదల రంగం | AP Irrigation Projects, Rivers & Latest Statistics | APPSC Group 1 & 2

 

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నీటిపారుదల రంగం

Irrigation Sector in Andhra Pradesh – APPSC Group-I, Group-II & Other Competitive Exams

ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ ప్రధాన రాష్ట్రం. రాష్ట్రంలో వర్షపాతం ప్రాంతాలవారీగా అసమానంగా ఉండటం, రాయలసీమలో తరచుగా కరువు పరిస్థితులు ఏర్పడటం, మరోవైపు గోదావరి–కృష్ణా డెల్టా ప్రాంతాల్లో విస్తారమైన నదీ జలాలు అందుబాటులో ఉండటం వల్ల నీటిపారుదల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక భౌగోళిక, ఆర్థిక ప్రాధాన్యం ఉంది.

రాష్ట్రంలో సుమారు 40 ప్రధాన, మధ్య మరియు చిన్న నదులు ప్రవహిస్తుండగా, వాటిలో 15 అంతర్రాష్ట్ర నదులు. గోదావరి, కృష్ణా, పెన్నా, వంశధార, నాగావళి నదులు సాగునీటి పరంగా అత్యంత ముఖ్యమైనవి.

నీటిపారుదల ద్వారా పంటల ఉత్పాదకత పెరగడమే కాకుండా కరువు ప్రభావం తగ్గడం, బహుళ పంటల సాగు సాధ్యమవడం, గ్రామీణ ఉపాధి పెరగడం, భూగర్భజలాలపై ఒత్తిడి తగ్గడం వంటి ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రధాన నీటిపారుదల వనరులు

రాష్ట్రంలో సాగునీరు ప్రధానంగా కాలువలు, చెరువులు, బావులు/బోర్‌వెల్లు, ఎత్తిపోతల పథకాలు మరియు ఇతర వనరుల ద్వారా అందుతుంది.

2023–24లో రాష్ట్ర Gross Irrigated Areaలో బావులు ప్రధాన స్థానంలో ఉన్నాయి.

నీటిపారుదల వనరు	Gross Irrigated Area
బావులు	15.68 లక్ష హెక్టార్లు
కాలువలు	13.24 లక్ష హెక్టార్లు
చెరువులు	2.69 లక్ష హెక్టార్లు
ఇతర వనరులు	1.10 లక్ష హెక్టార్లు
మొత్తం	32.71 లక్ష హెక్టార్లు

అందువల్ల 2023–24లో:

Wells > Canals > Tanks > Others

అనే క్రమాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి.

Net Irrigated Area విషయానికి వస్తే:

వనరు	Net Irrigated Area
బావులు	12.42 లక్ష హెక్టార్లు
కాలువలు	10.08 లక్ష హెక్టార్లు
చెరువులు	2.55 లక్ష హెక్టార్లు
ఇతర వనరులు	0.98 లక్ష హెక్టార్లు
మొత్తం	26.03 లక్ష హెక్టార్లు

APPSC Exam Trap

Gross Irrigated Area = 32.71 లక్ష హెక్టార్లు

Net Irrigated Area = 26.03 లక్ష హెక్టార్లు

ఈ రెండు figuresను కలపకూడదు.

---

నీటిపారుదల ప్రాజెక్టుల వర్గీకరణ

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో irrigation developmentను ప్రధానంగా:

Major Irrigation → Medium Irrigation → Minor Irrigation → Lift Irrigation

అనే విభాగాలుగా అధ్యయనం చేయవచ్చు.

31 డిసెంబర్ 2024 నాటికి రాష్ట్రంలో సృష్టించబడిన మొత్తం irrigation potential 106.15 లక్షల ఎకరాలు.

విభాగం	సృష్టించిన Irrigation Potential
Major Irrigation	66.81 లక్షల ఎకరాలు
Medium Irrigation	5.62 లక్షల ఎకరాలు
Minor Irrigation	25.60 లక్షల ఎకరాలు
APSIDC	8.12 లక్షల ఎకరాలు
మొత్తం	106.15 లక్షల ఎకరాలు

గుర్తుంచుకోవడానికి

66.81 + 5.62 + 25.60 + 8.12 = 106.15 లక్షల ఎకరాలు

ఇందులో Major Irrigation ద్వారా సృష్టించబడిన irrigation potential అత్యధికం.

---

ప్రధాన నదులు – నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు

ఆంధ్రప్రదేశ్ irrigation geographyని APPSC కోసం River → Project పద్ధతిలో చదవడం సులభం.

గోదావరి నది

గోదావరి రాష్ట్రంలో అత్యంత ముఖ్యమైన జలవనరుల్లో ఒకటి. గోదావరి డెల్టా ప్రాంతం రాష్ట్రంలోని అత్యంత సారవంతమైన వ్యవసాయ ప్రాంతాలలో ఒకటి.

ప్రధాన ప్రాజెక్టులు:

Polavaram Irrigation Project

Sir Arthur Cotton Barrage – Dowleswaram

Tadipudi Lift Irrigation Scheme

Pushkara Lift Irrigation Scheme

Chintalapudi Lift Irrigation Scheme

గోదావరి డెల్టా irrigation అభివృద్ధిలో ధవళేశ్వరం వద్ద Sir Arthur Cotton Barrageకు చారిత్రక ప్రాధాన్యం ఉంది.

Polavaram Irrigation Project

నది → గోదావరి

పోలవరం ఒక multipurpose irrigation project. సాగునీరు, తాగునీరు, జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తి మరియు నీటి మళ్లింపు వంటి బహుళ ప్రయోజనాలు దీనికి ఉన్నాయి.

ఇది Project of National Importanceగా గుర్తించబడిన ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అత్యంత ముఖ్యమైన irrigation project.

APPSC

Polavaram → Godavari → Multipurpose Project → Project of National Importance

---

కృష్ణా నది – నీటిపారుదల వ్యవస్థ

కృష్ణా నది ఆంధ్రప్రదేశ్ సాగునీటి వ్యవస్థలో అత్యంత కీలకమైనది.

ప్రధాన ప్రాజెక్టులు:

Srisailam

Nagarjuna Sagar

Pulichintala

Prakasam Barrage

Srisailam Right Branch Canal – SRBC

కృష్ణా డెల్టా ప్రాంతంలో Prakasam Barrageకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది.

నాగార్జునసాగర్

నది → కృష్ణా

ఇది ప్రధాన multipurpose river valley project. సాగునీటితో పాటు జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తికి కూడా ఉపయోగపడుతుంది.

శ్రీశైలం

నది → కృష్ణా

శ్రీశైలం reservoir సాగునీరు మరియు hydroelectric powerతో పాటు రాయలసీమకు నీటిని తరలించే అనేక పథకాలకు sourceగా పనిచేస్తుంది.

పులిచింతల

నది → కృష్ణా

కృష్ణా నదిపై నిర్మించిన ముఖ్యమైన balancing reservoir/project.

ప్రకాశం బ్యారేజ్

నది → కృష్ణా

కృష్ణా డెల్టా irrigationకు ప్రధాన ఆధారం.

Quick Revision

Nagarjuna Sagar → Krishna

Srisailam → Krishna

Pulichintala → Krishna

Prakasam Barrage → Krishna

---

పెన్నా నది మరియు సోమశిల

పెన్నా నది దక్షిణ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ముఖ్యమైన నది.

Somasila Project

నది → Pennar

సోమశిల ప్రాజెక్టు దక్షిణ ఆంధ్రప్రదేశ్ irrigation వ్యవస్థలో ముఖ్యమైనది. ఇది పాత ఆయకట్టు స్థిరీకరణతో పాటు అదనపు irrigation potential సృష్టించడంలో ఉపయోగపడుతుంది.

APPSC Pair

Somasila → Pennar

ఈ pairను తప్పకుండా గుర్తుంచుకోవాలి.

---

రాయలసీమ నీటిపారుదల

రాయలసీమలో వర్షపాతం తక్కువగా మరియు అనిశ్చితంగా ఉండటం వల్ల పెద్ద reservoirs నుంచి నీటిని తరలించే canal systems మరియు Lift Irrigation Schemesకు అధిక ప్రాధాన్యం ఉంది.

ముఖ్యమైన పథకాలు:

Telugu Ganga Project

Handri–Neeva Sujala Sravanthi – HNSS

Galeru–Nagari Sujala Sravanthi – GNSS

Srisailam Right Branch Canal – SRBC

Gandikota Project

Mylavaram Project

Pennar Ahobilam Balancing Reservoir – PABR

Uploaded project dataలో GNSS, SRBC, PABR వంటి schemesకు ఆయకట్టు figures కూడా ఇవ్వబడ్డాయి; ఉదాహరణకు SRBCకు 36,064 ఎకరాలు, PABRకు 42,600 ఎకరాల ఆయకట్టు figures నమోదయ్యాయి.

హంద్రీ–నీవా సుజల స్రవంతి

HNSS రాయలసీమలోని drought-prone ప్రాంతాలకు నీటిని అందించేందుకు రూపొందించిన ముఖ్యమైన irrigation scheme.

దీని source systemలో Srisailam Reservoir/Krishna waters కీలకం.

దీని ప్రధాన లక్ష్యాలు:

కరువు ప్రాంతాలకు సాగునీరు + తాగునీరు + ప్రాంతీయ నీటి భద్రత

APPSC

HNSS → Rayalaseema → Srisailam/Krishna water

---

గాలేరు–నగరి సుజల స్రవంతి

GNSS – Galeru Nagari Sujala Sravanthi

రాయలసీమ drought-prone ప్రాంతాలకు irrigation water అందించడానికి రూపొందించిన ప్రధాన scheme.

APPSC Pair

Galeru–Nagari → Rayalaseema

---

తెలుగు గంగ ప్రాజెక్టు

తెలుగు గంగ ప్రాజెక్టుకు irrigationతో పాటు drinking-water significance కూడా ఉంది.

దీనిని గుర్తుంచుకునే సరళమైన విధానం:

Krishna Waters → Rayalaseema irrigation → Somasila–Kandaleru system → Chennai drinking water

అందువల్ల Telugu Gangaను కేవలం irrigation projectగా మాత్రమే చూడకూడదు.

APPSC Trap

Telugu Ganga → Irrigation + Chennai Drinking Water

---

ఉత్తరాంధ్ర నీటిపారుదల

ఉత్తరాంధ్రలో వంశధార, నాగావళి వంటి నదులు వ్యవసాయానికి ముఖ్యమైనవి.

ప్రధాన ప్రాజెక్టులు:

Vamsadhara Project

Thotapalli Project

Janjhavathi

Madduvalasa

Uttarandhra Sujala Sravanthi

Vamsadhara Project

నది → Vamsadhara

ఉత్తరాంధ్ర, ముఖ్యంగా శ్రీకాకుళం ప్రాంత irrigationకు ఇది ముఖ్యమైన project.

Thotapalli Project

నది → Nagavali

APPSC Matching

Vamsadhara Project → Vamsadhara

Thotapalli → Nagavali

ఈ రెండు pairsను తరచుగా confusionకు గురిచేస్తారు.

Minor Irrigation

Major projects command areasకు వెలుపల ఉన్న గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో Minor Irrigationకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది.

ఇందులో:

Tanks

Small reservoirs

Check dams

Wells

Lift schemes

వంటి systems ముఖ్యమైనవి.

రాష్ట్రంలో 38,862 Minor Irrigation Tanks ఉండగా, వాటి registered ayacut 25.60 లక్షల ఎకరాలు. 6th Minor Irrigation Census ప్రకారం రాష్ట్రంలో మొత్తం minor irrigation sources సుమారు 11.91 లక్షలు.

APPSC Key Figure

Minor Irrigation Tanks → 38,862

Minor Irrigation Potential → 25.60 lakh acres

---

Lift Irrigation

సహజ gravity flow ద్వారా నీరు చేరని ఎత్తైన ప్రాంతాలకు pumps సహాయంతో నీటిని ఎత్తి తరలించడం Lift Irrigation.

ఇది ముఖ్యంగా:

Rayalaseema drought areas

Upland areas

Major canal commandకు దూరంగా ఉన్న ప్రాంతాలు

లో ఉపయోగకరం.

APSIDC ద్వారా సృష్టించబడిన irrigation potential 8.12 లక్షల ఎకరాలు.

Micro Irrigation

నీటి కొరత ఉన్న ప్రాంతాల్లో irrigation efficiency పెంచడానికి micro-irrigationకు ప్రాధాన్యం ఉంది.

ప్రధాన పద్ధతులు:

Drip Irrigation

Sprinkler Irrigation

Drip Irrigation

నీటిని మొక్క యొక్క root zoneకు నేరుగా, తక్కువ పరిమాణంలో అందించడం.

Sprinkler Irrigation

నీటిని pressure ద్వారా వర్షం మాదిరిగా పంటపై చల్లడం.

Micro irrigation వల్ల:

నీటి పొదుపు → అధిక Water Use Efficiency → తక్కువ నీటితో ఎక్కువ విస్తీర్ణం → productivity improvement

సాధ్యమవుతుంది.

ప్రస్తుతం కొనసాగుతున్న Irrigation Projects

రాష్ట్ర irrigation developmentలో completed projectsతో పాటు ongoing projects కూడా ముఖ్యమైనవి.

31-12-2024 నాటికి 40 projects వివిధ దశల్లో కొనసాగుతున్నట్లు నమోదైంది.

వాటి విభజన:

Major Projects → 23

Medium Projects → 7

Flood Bank Works → 4

Modernisation Works → 6

వాటిలో ముఖ్యమైనవి:

Polavaram

Vamsadhara Phase-II Stage-II

Thotapalli

Pushkara LIS

Tadipudi LIS

Chintalapudi LIS

Uttarandhra Sujala Sravanthi

Veligonda

Somasila-related works

HNSS

Telugu Ganga

GNSS

Gandikota-CBR

SRBC

PABR

వంటి ప్రాజెక్టులు.

ఆంధ్రప్రదేశ్ Irrigation – Master Table

Project/Scheme	River/Water Source	ప్రధాన ప్రాధాన్యం
Polavaram	Godavari	National importance, multipurpose
Sir Arthur Cotton Barrage	Godavari	Godavari Delta irrigation
Pushkara LIS	Godavari system	Lift irrigation
Tadipudi LIS	Godavari system	Lift irrigation
Chintalapudi LIS	Godavari system	Upland irrigation
Nagarjuna Sagar	Krishna	Major multipurpose project
Srisailam	Krishna	Irrigation + Hydropower
Pulichintala	Krishna	Balancing project
Prakasam Barrage	Krishna	Krishna Delta
SRBC	Srisailam/Krishna system	Rayalaseema irrigation
HNSS	Srisailam/Krishna system	Drought-prone Rayalaseema
Telugu Ganga	Krishna-based system	Irrigation + Chennai water
GNSS	Krishna-based system	Rayalaseema
Somasila	Pennar	Southern AP irrigation
PABR	Pennar system	Rayalaseema
Vamsadhara Project	Vamsadhara	North Coastal AP
Thotapalli	Nagavali	North Coastal AP

APPSCలో Confusing Pairs

Polavaram → Godavari
కాదు → Krishna

Somasila → Pennar
కాదు → Krishna

Thotapalli → Nagavali
కాదు → Vamsadhara

Vamsadhara Project → Vamsadhara

Prakasam Barrage → Krishna

Sir Arthur Cotton Barrage → Godavari

Nagarjuna Sagar → Krishna

Srisailam → Krishna

HNSS → Rayalaseema

GNSS → Rayalaseema

Telugu Ganga → Irrigation + Chennai drinking water

APPSC Quick Revision

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నదులు → సుమారు 40

Inter-State Rivers → 15

31-12-2024 వరకు Total Irrigation Potential → 106.15 lakh acres

Major Irrigation → 66.81 lakh acres

Medium Irrigation → 5.62 lakh acres

Minor Irrigation → 25.60 lakh acres

APSIDC → 8.12 lakh acres

2023–24 Gross Irrigated Area → 32.71 lakh hectares

2023–24 Net Irrigated Area → 26.03 lakh hectares

Gross Irrigationలో largest source → Wells – 15.68 lakh ha

Canals → 13.24 lakh ha

Tanks → 2.69 lakh ha

Minor Irrigation Tanks → 38,862

APPSC Practice MCQs

1. పోలవరం ప్రాజెక్టు ఏ నదిపై ఉంది?

A) Krishna
B) Godavari
C) Pennar
D) Nagavali

Answer: B) Godavari

2. సోమశిల ప్రాజెక్టు ఏ నదితో సంబంధం కలిగి ఉంది?

A) Godavari
B) Krishna
C) Pennar
D) Vamsadhara

Answer: C) Pennar

3. తోటపల్లి ప్రాజెక్టు ఏ నదిపై ఉంది?

A) Vamsadhara
B) Nagavali
C) Pennar
D) Godavari

Answer: B) Nagavali

4. 31-12-2024 నాటికి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో సృష్టించబడిన మొత్తం irrigation potential ఎంత?

A) 66.81 lakh acres
B) 81.15 lakh acres
C) 106.15 lakh acres
D) 125.60 lakh acres

Answer: C) 106.15 lakh acres

5. 2023–24లో Gross Irrigated Area పరంగా ప్రధాన source ఏది?

A) Tanks
B) Canals
C) Wells
D) Other sources

Answer: C) Wells

6. Sir Arthur Cotton Barrage ఏ నదితో సంబంధం కలిగి ఉంది?

A) Krishna
B) Godavari
C) Pennar
D) Nagavali

Answer: B) Godavari

7. Prakasam Barrage ఏ నదిపై ఉంది?

A) Krishna
B) Godavari
C) Pennar
D) Vamsadhara

Answer: A) Krishna

8. Telugu Ganga Projectకు ప్రత్యేకమైన అదనపు లక్ష్యం ఏది?

A) Visakhapatnamకు drinking water
B) Bengaluruకు drinking water
C) Chennaiకు drinking water
D) Hyderabadకు drinking water

Answer: C) Chennaiకు drinking water

9. Vamsadhara Project ప్రధానంగా ఏ ప్రాంతానికి సంబంధించినది?

A) Rayalaseema
B) North Coastal Andhra Pradesh
C) Krishna Delta
D) Godavari Delta

Answer: B) North Coastal Andhra Pradesh

10. HNSS ప్రధానంగా ఏ ప్రాంతంలో నీటి అవసరాలను తీర్చేందుకు రూపొందించబడింది?

A) Godavari Delta
B) Krishna Delta
C) Rayalaseema
D) North Coastal Andhra

Answer: C) Rayalaseema

Advertisemtnt