ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వ్యవసాయ రంగం | Agriculture in Andhra Pradesh 2024-25 | Crops, Horticulture, Irrigation & APPSC Notes

 ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వ్యవసాయ రంగం

ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు వ్యవసాయం ఇప్పటికీ ప్రధాన ఆధారం. రాష్ట్రంలోని సారవంతమైన డెల్టా భూములు, విభిన్న నేలలు, గోదావరి–కృష్ణా నదీ వ్యవస్థలు, విస్తారమైన తీరప్రాంతం, రాయలసీమలోని వర్షాధార వ్యవసాయం కలిసి రాష్ట్రానికి ప్రత్యేకమైన వ్యవసాయ స్వరూపాన్ని ఇచ్చాయి. వరి, మొక్కజొన్న, వేరుశనగ, పత్తి, మిరప, పప్పుధాన్యాలు, చిరుధాన్యాలతో పాటు మామిడి, అరటి, బత్తాయి, కొబ్బరి, ఆయిల్‌పామ్ వంటి ఉద్యాన పంటలు కూడా రాష్ట్ర వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ముఖ్యమైనవి.

వ్యవసాయాన్ని పంటల సాగుతో మాత్రమే పరిమితం చేసి చూడకూడదు. వ్యవసాయం, ఉద్యానవనం, పశుసంపద, అటవీ–లాగింగ్, మత్స్య మరియు ఆక్వాకల్చర్ కలిపి Agriculture & Allied Sectorగా పరిగణిస్తారు. 2024–25 తొలి ముందస్తు అంచనాల ప్రకారం ఈ రంగం స్థిర ధరల వద్ద ₹2,32,296 కోట్లు GVA సాధించి 10.70% వృద్ధి నమోదు చేస్తుందని అంచనా.

వ్యవసాయం – అనుబంధ రంగాల ఆర్థిక ప్రాధాన్యం

2024–25 అంచనాల్లో Agriculture & Allied Sectorలోని ఉపరంగాల పరిస్థితి ఇలా ఉంది:

ఉపరంగం	2024–25 GVA	వృద్ధి రేటు
Agriculture	₹25,584 కోట్లు	14.99%
Horticulture	₹60,527 కోట్లు	10.04%
Livestock	₹66,456 కోట్లు	9.53%
Forestry & Logging	₹2,644 కోట్లు	0.04%
Fishing & Aquaculture	₹77,085 కోట్లు	11.29%
Agriculture & Allied Sector మొత్తం	₹2,32,296 కోట్లు	10.70%

ఈ గణాంకాల్లో ఒక ముఖ్యమైన విషయం కనిపిస్తుంది. వ్యవసాయ అనుబంధ రంగాల్లో Fishing & Aquaculture GVA అత్యధికం, తరువాత Livestock, Horticulture ఉన్నాయి. అంటే ఆంధ్రప్రదేశ్ గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ సంప్రదాయ పంటల సాగుపైనే కాకుండా మత్స్య, పశుసంపద, ఉద్యాన రంగాలపై కూడా బలంగా ఆధారపడుతోంది.

భూ వినియోగం

ఆంధ్రప్రదేశ్ మొత్తం భౌగోళిక విస్తీర్ణం 162.97 లక్షల హెక్టార్లు. 2023–24లో నికరంగా సాగు చేసిన భూమి, fish cultureతో కలిపి, 49.55 లక్షల హెక్టార్లు. ఇది రాష్ట్ర మొత్తం భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో 30.40%.

భూ వినియోగం	విస్తీర్ణం (లక్ష హెక్టార్లు)	శాతం
నికర సాగు విస్తీర్ణం	49.55	30.40%
అడవులు	36.88	22.63%
వ్యవసాయేతర అవసరాలకు ఉపయోగిస్తున్న భూమి	20.93	12.84%
బంజరు, సాగుకు పనికిరాని భూమి	13.35	8.19%
Current Fallows	24.29	14.90%
Other Fallows	10.36	6.36%
Cultivable Waste	4.04	2.48%
Permanent Pastures & Grazing Lands	2.03	1.25%
Miscellaneous Tree Crops	1.54	0.95%
మొత్తం	162.97	100%

దీర్ఘకాలికంగా చూస్తే నికర సాగు విస్తీర్ణం తగ్గింది. 2008–09లో 67.26 లక్షల హెక్టార్లు ఉన్న Net Area Sown, 2023–24లో 49.55 లక్షల హెక్టార్లకు తగ్గింది. భూ వినియోగంలో వచ్చిన మార్పులను అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ గణాంకం ముఖ్యమైనది.

పంట కాలాలు మరియు ప్రధాన పంటలు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో సాగు ప్రధానంగా ఖరీఫ్, రబీ, వేసవి కాలాల్లో జరుగుతుంది. నైరుతి రుతుపవనాలతో ప్రారంభమయ్యే ఖరీఫ్ కాలంలో వరి, వేరుశనగ, మొక్కజొన్న, పత్తి, కంది వంటి పంటలు ప్రధానంగా సాగవుతాయి. రబీలో శనగ, మినుము, పెసర, మొక్కజొన్న, కొన్ని ప్రాంతాల్లో వరి వంటి పంటలు సాగు చేస్తారు.

వర్షపాతం, నీటిపారుదల లభ్యత, మార్కెట్ పరిస్థితులు, నేల స్వభావాన్ని బట్టి పంటల విస్తరణ ప్రాంతాలవారీగా మారుతుంది. ఇటీవలి కాలంలో crop diversification కూడా పెరుగుతోంది.

వరి రాష్ట్రంలోని ప్రధాన ఆహార పంట. గోదావరి–కృష్ణా డెల్టాలు వరి సాగుకు అత్యంత అనుకూలమైన ప్రాంతాలు. సారవంతమైన ఒండ్రు నేలలు, కాలువ నీటిపారుదల, తగిన ఉష్ణోగ్రత ఈ ప్రాంతాల్లో వరి సాగుకు అనుకూల పరిస్థితులను కల్పించాయి.

వేరుశనగ రాయలసీమతో బలమైన సంబంధం కలిగిన ప్రధాన నూనెగింజ పంట. ముఖ్యంగా అనంతపురము–శ్రీ సత్యసాయి ప్రాంతాల్లో వర్షాధార పరిస్థితులకు అనుగుణంగా వేరుశనగ సాగు విస్తరించింది.

పత్తి రాష్ట్రంలోని ముఖ్యమైన వాణిజ్య పంట. నల్లరేగడి నేలలు పత్తి సాగుకు అనుకూలమైనవి. గుంటూరు–పల్నాడు, కర్నూలు తదితర ప్రాంతాల్లో సాగు కనిపిస్తుంది.

మిరప ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ప్రత్యేక గుర్తింపు తెచ్చిన వాణిజ్య పంట. గుంటూరు ప్రాంతం మిరప సాగు, మార్కెటింగ్‌కు ప్రసిద్ధి.

మొక్కజొన్న ఆహారంతో పాటు poultry feed మరియు పరిశ్రమలకు ఉపయోగపడే పంట. కంది, శనగ, మినుము, పెసర వంటి pulses వర్షాధార ప్రాంతాల్లో ముఖ్యమైనవి. జొన్న, సజ్జ, రాగి వంటి millets తక్కువ వర్షపాతం గల ప్రాంతాలకు అనుకూలం.

2024–25 వ్యవసాయ అభివృద్ధి వ్యూహంలో వరి, మొక్కజొన్న, జొన్న, సజ్జ, రాగి, కంది, మినుము, శనగ, వేరుశనగ, పొద్దుతిరుగుడు, నువ్వులు అనే 11 పంటల్లో productivity పెంచడంపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టారు. పొద్దుతిరుగుడు, నువ్వులు, millets సాగు విస్తీర్ణాన్ని పెంచడం కూడా లక్ష్యంగా ఉంది.

నీటిపారుదల మరియు వ్యవసాయం

రాష్ట్రంలోని వ్యవసాయ స్వరూపంలో నీటిపారుదల చాలా కీలకం. డెల్టా ప్రాంతాల్లో కాలువల ఆధారిత వ్యవసాయం బలంగా ఉండగా, రాయలసీమలో బావులు, borewells, reservoirs, lift irrigation మరియు micro-irrigationకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంది.

2023–24లో రాష్ట్ర Gross Irrigated Area 32.71 లక్షల హెక్టార్లు. అంతకుముందు సంవత్సరం 36.56 లక్షల హెక్టార్లతో పోలిస్తే ఇది 10.53% తగ్గింది.

అదే సంవత్సరంలో Net Irrigated Area 26.03 లక్షల హెక్టార్లు. 2022–23లోని 28.56 లక్షల హెక్టార్లతో పోలిస్తే 8.86% తగ్గింది.

2023–24లో రాష్ట్ర Cropping Intensity 1.21గా నమోదైంది. అంటే నికరంగా సాగుచేసిన ప్రతి హెక్టారుకు సగటున 1.21 రెట్లు gross cropped area ఉందని అర్థం.

APPSC కోసం ఈ మూడు figuresను కలిపి గుర్తుంచుకోవచ్చు:

Cropping Intensity – 1.21

Gross Irrigated Area – 32.71 లక్ష హెక్టార్లు

Net Irrigated Area – 26.03 లక్ష హెక్టార్లు

ఉద్యానవనం

ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయంలో ఉద్యానవన రంగం వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది. మామిడి, అరటి, బత్తాయి, నిమ్మ, బొప్పాయి, జామ, టమాటా, ఉల్లి, మిరప, జీడిమామిడి, కొబ్బరి, కోకో, ఆయిల్‌పామ్ వంటి పంటలు రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో సాగవుతున్నాయి.

2023–24 తుది అంచనాల ప్రకారం కొన్ని ముఖ్యమైన horticulture crops ఇలా ఉన్నాయి:

పంట	విస్తీర్ణం	ఉత్పత్తి
మామిడి	3,98,822 ha	49,85,276 MT
అరటి	1,06,015 ha	68,37,969 MT
Sweet Orange	1,12,901 ha	22,58,020 MT
నిమ్మ/Lime	45,295 ha	9,05,903 MT
బొప్పాయి	12,546 ha	9,34,702 MT
టమాటా	58,084 ha	26,13,783 MT
జీడిమామిడి	1,34,300 ha	1,67,875 MT
Oil Palm	1,96,801 ha	39,36,010 MT
Coconut	1,07,372 ha	17,17,084 ('000 nuts)

మొత్తం fruits విస్తీర్ణం 7,95,673 హెక్టార్లు, ఉత్పత్తి 2.006 కోట్ల MT. Vegetables విస్తీర్ణం 1,88,685 హెక్టార్లు, ఉత్పత్తి 77.04 లక్షల MTగా నమోదైంది.

రాయలసీమ – Horticulture Hub

రాయలసీమను horticulture hubగా అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారు. రాష్ట్రంలో horticulture plantations కింద 45.59 లక్షల ఎకరాలు ఉండగా, వాటి నుంచి 365.92 లక్షల MT ఉత్పత్తి నమోదైంది.

ఇందులో రాయలసీమ వాటా:

Horticulture Area – 19.50 లక్షల ఎకరాలు (45%)

Production – 189.69 లక్షల MT (52%)

ఇది రాయలసీమ వ్యవసాయం కేవలం వేరుశనగ వంటి dry cropsకే పరిమితం కాలేదని, horticulture వైపు కూడా గణనీయమైన మార్పు జరుగుతోందని చూపిస్తుంది.

Micro-irrigation కింద రాష్ట్రంలో 37.90 లక్షల ఎకరాలు, 13.49 లక్షల మంది రైతులు ఉన్నారు. ఇందులో రాయలసీమ ఒక్కటే 26.85 లక్షల ఎకరాలు, అంటే సుమారు 71% వాటా కలిగి ఉంది.

2024–25లో కొత్తగా 1.89 లక్షల ఎకరాలను micro-irrigation పరిధిలోకి తీసుకువచ్చారు. Drip irrigation ద్వారా ఉత్పత్తి, productivity సుమారు 30–40% పెరిగే అవకాశం ఉండటంతో పాటు నీరు, విద్యుత్, labour, nutrients వినియోగంలో ఆదా సాధ్యమవుతుందని అంచనా.

వ్యవసాయ యాంత్రీకరణ, Soil Health మరియు Natural Farming

చిన్న, సన్నకారు రైతులకు ఖరీదైన వ్యవసాయ యంత్రాలు వ్యక్తిగతంగా కొనుగోలు చేయడం కష్టమైనందున Custom Hiring Centres (CHCs) ద్వారా machineryను అద్దెకు అందించే విధానానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు.

2024–25లో farm mechanization కోసం ₹75.80 కోట్లు కేటాయించి 42,864 మంది రైతులకు ప్రయోజనం కల్పించాలని నిర్ణయించారు.

వ్యవసాయంలో drones వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించేందుకు 875 Kisan Drone Custom Hiring Centres ఏర్పాటు చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. Farmer groupsకు 80% subsidy లేదా గరిష్ఠంగా ₹8 లక్షలు అందించే విధానం ఉంది.

Soil Health కార్యక్రమంలో డిసెంబర్ 2024 నాటికి 4.20 లక్షల soil samples సేకరించగా, 2.09 లక్షల samples test results upload చేశారు.

Natural Farmingలో Andhra Pradesh ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం పొందింది. Andhra Pradesh Community Managed Natural Farming కార్యక్రమం రాష్ట్రంలోని 14% రైతులను, 28% గ్రామాలను చేరుకుంది. 2026–27 నాటికి రాష్ట్రంలోని అన్ని Gram Panchayatsకు Natural Farming విస్తరించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. 2028–29 నాటికి 41 లక్షల రైతులు, 19 లక్షల హెక్టార్లు Natural Farming పరిధిలోకి తీసుకురావాలని ప్రణాళిక ఉంది.

వ్యవసాయ రుణాలు మరియు FPOలు

గ్రామీణ సహకార పరపతి వ్యవస్థ మూడు స్థాయిల్లో పనిచేస్తోంది:

AP State Cooperative Bank → District Cooperative Central Banks → PACS

రాష్ట్రంలో:

AP State Cooperative Bank branches – 18

13 DCCBs – 442 branches

PACS – 2,042

ఉన్నాయి.

2024–25లో AP State Cooperative Bank ద్వారా ₹5,933.92 కోట్లు production credit, ₹1,345.51 కోట్లు long-term agricultural credit అందించారు. Tenant farmersలో 14,425 మందికి ₹125.90 కోట్లు రుణాలు అందించారు.

Farmer Producer Organizations ద్వారా చిన్న రైతులకు collective marketing, inputs, processing, credit linkage అవకాశాలు కల్పిస్తున్నారు. రాష్ట్రంలో 455 FPOలు registered కాగా, వాటిలో 207 FPOలు ONDC platformలోకి వచ్చాయి.

పశుసంపద

పశుసంపద రాష్ట్ర వ్యవసాయ అనుబంధ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ముఖ్యమైన ఆదాయ వనరు. 2024–25 advance estimates ప్రకారం:

Milk Production – 14,767.30 thousand MT

Meat Production – 1,140.39 thousand MT

Egg Production – 3,07,922 lakh eggs

2023–24లో పాల ఉత్పత్తి 13,994.39 thousand MT, meat 1,067.88 thousand MT, eggs 2,54,874 lakhగా ఉండగా 2024–25లో మూడు విభాగాల్లోనూ పెరుగుదల నమోదైంది.

మత్స్య మరియు ఆక్వాకల్చర్

విస్తారమైన సముద్ర తీరం, నదులు, reservoirs, tanks, brackish-water resources కారణంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో fisheries మరియు aquaculture వ్యవసాయ అనుబంధ రంగాల్లో అత్యంత ముఖ్యమైనవిగా అభివృద్ధి చెందాయి.

దీని ఆర్థిక ప్రాధాన్యం GVA గణాంకాల్లో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. 2024–25లో Fishing & Aquaculture GVA ₹77,085 కోట్లు, growth rate **11.29%**గా అంచనా. Agriculture & Allied subsectorsలో ఇదే అత్యధిక GVA.

2024–25లో ముఖ్యమైన వ్యవసాయ కార్యక్రమాలు

Food & Nutrition Security programmeలో rice, pulses, maize, millets, cotton, sugarcane తదితర పంటల ఉత్పత్తి పెంపుపై దృష్టి పెట్టారు. 2024–25లో దీనికి ₹87.75 కోట్లు కేటాయించారు. మొత్తం 1,628 cluster demonstrations నిర్వహించి 32,315 blackgram mini-kits పంపిణీ చేశారు.

National Mission on Edible Oils–Oilseeds కింద groundnut, sesamum, castor, sunflower వంటి oilseed crops విస్తీర్ణం, productivity పెంచేందుకు ₹29.17 కోట్లు కేటాయించి 362 cluster demonstrations నిర్వహించారు.

Rain-fed Area Development programme కింద dry-land agricultureలో natural-resource conservation, sustainable farmingను ప్రోత్సహించేందుకు 2024–25లో ₹12 కోట్లు కేటాయించారు.

APPSC కోసం ముఖ్యమైన గణాంకాలు

అంశం	తాజా Survey figure
రాష్ట్ర భౌగోళిక విస్తీర్ణం	162.97 లక్ష ha
Net Area Sown, 2023–24	49.55 లక్ష ha
Net Area Sown శాతం	30.40%
Cropping Intensity	1.21
Gross Irrigated Area	32.71 లక్ష ha
Net Irrigated Area	26.03 లక్ష ha
Agriculture & Allied GVA, 2024–25 FAE	₹2,32,296 Cr
Agriculture & Allied Growth	10.70%
Agriculture GVA	₹25,584 Cr
Horticulture GVA	₹60,527 Cr
Livestock GVA	₹66,456 Cr
Fishing & Aquaculture GVA	₹77,085 Cr
Horticulture plantation area	45.59 లక్ష acres
Horticulture production	365.92 లక్ష MT
Micro-irrigation coverage	37.90 లక్ష acres
Micro-irrigation beneficiary farmers	13.49 లక్షలు
Milk production, 2024–25 AE	14,767.30 thousand MT
Meat production	1,140.39 thousand MT
Egg production	3,07,922 lakh

పరీక్షలో గుర్తుంచుకోవాల్సిన అంశాలు

ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయాన్ని చదివేటప్పుడు కొన్ని geographical associationsను స్పష్టంగా గుర్తుంచుకోవాలి. గోదావరి–కృష్ణా డెల్టాలు వరి సాగుకు, రాయలసీమ వేరుశనగ మరియు dry-land cropsకు, గుంటూరు ప్రాంతం మిరపకు, కోనసీమ కొబ్బరికి ప్రసిద్ధి. రాయలసీమలో horticulture మరియు micro-irrigation ప్రాధాన్యం వేగంగా పెరుగుతోంది.

గణాంకాల విషయంలో 49.55 లక్ష ha Net Area Sown, 32.71 లక్ష ha Gross Irrigated Area, 26.03 లక్ష ha Net Irrigated Area, 1.21 Cropping Intensity అనే నాలుగు figures ముఖ్యమైనవి.

Agriculture & Allied Sectorలో 2024–25 GVAను పోల్చితే Fishing & Aquaculture > Livestock > Horticulture > Agriculture > Forestry & Logging అనే క్రమం వస్తుంది.

Practice MCQs

1. 2023–24లో ఆంధ్రప్రదేశ్ Net Area Sown ఎంత?

A) 32.71 లక్ష ha
B) 36.88 లక్ష ha
C) 49.55 లక్ష ha
D) 67.26 లక్ష ha

జవాబు: C) 49.55 లక్ష ha

2. 2023–24లో Cropping Intensity ఎంత?

A) 1.11
B) 1.21
C) 1.31
D) 1.41

జవాబు: B) 1.21

3. 2024–25 అంచనాల ప్రకారం Agriculture & Allied subsectorsలో అత్యధిక GVA ఏ రంగానిది?

A) Agriculture
B) Horticulture
C) Livestock
D) Fishing & Aquaculture

జవాబు: D) Fishing & Aquaculture

4. 2023–24లో Gross Irrigated Area ఎంత?

A) 26.03 లక్ష ha
B) 30.40 లక్ష ha
C) 32.71 లక్ష ha
D) 36.88 లక్ష ha

జవాబు: C) 32.71 లక్ష ha

5. రాష్ట్ర horticulture areaలో రాయలసీమ వాటా సుమారు ఎంత?

A) 25%
B) 35%
C) 45%
D) 71%

జవాబు: C) 45%

6. రాష్ట్ర micro-irrigation areaలో రాయలసీమ వాటా ఎంత?

A) 45%
B) 52%
C) 61%
D) 71%

జవాబు: D) 71%

7. 2024–25లో అంచనా వేసిన Agriculture & Allied Sector growth rate ఎంత?

A) 9.24%
B) 10.04%
C) 10.70%
D) 14.99%

జవాబు: C) 10.70%

8. 2024–25లో Agriculture subsector growth rate ఎంత?

A) 9.53%
B) 10.04%
C) 11.29%
D) 14.99%

జవాబు: D) 14.99%

9. 2023–24లో మామిడి సాగు విస్తీర్ణం ఎంత?

A) 1.06 లక్ష ha
B) 1.34 లక్ష ha
C) 1.97 లక్ష ha
D) 3.99 లక్ష ha

జవాబు: D) సుమారు 3.99 లక్ష ha

10. 2024–25లో గుడ్ల ఉత్పత్తి అంచనా ఎంత?

A) 2,54,874 lakh
B) 2,78,498 lakh
C) 3,07,922 lakh
D) 3,65,920 lakh

జవాబు: C) 3,07,922 lakh

Advertisemtnt