ఇక్ష్వాకుల పాలన (క్రీ.శ. 225–300) ఆంధ్రదేశంలో బౌద్ధమత చరిత్రలో స్వర్ణయుగంగా పరిగణించబడుతుంది. శాతవాహనుల అనంతరం బౌద్ధమతం అత్యధికంగా అభివృద్ధి చెందిన కాలం ఇక్ష్వాకుల కాలమే. ముఖ్యంగా నాగార్జునకొండ ప్రపంచ ప్రసిద్ధ బౌద్ధ కేంద్రంగా ఎదిగింది.
బౌద్ధమత వికాసానికి కారణాలు
రాజ కుటుంబ మహిళల ఆదరణ
• ఇక్ష్వాక రాజుల కంటే వారి రాణులు, యువరాణులు, రాజమాతలు బౌద్ధమతాన్ని ఎక్కువగా ప్రోత్సహించారు.
• అనేక విహారాలు, చైత్యాలు, స్తూపాలు నిర్మించారు.
• నాగార్జునకొండ శాసనాలలో దీనికి సంబంధించిన ఆధారాలు లభించాయి.
నాగార్జునకొండ అభివృద్ధి
• నాగార్జునకొండ (విజయపురి) బౌద్ధ విద్యా కేంద్రంగా మారింది.
• భారతదేశంలోని ప్రముఖ బౌద్ధ విశ్వవిద్యాలయ కేంద్రాలలో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.
• విదేశాల నుండి విద్యార్థులు, భిక్షువులు వచ్చేవారు.
మహాయాన బౌద్ధం వ్యాప్తి
• ఇక్ష్వాకుల కాలంలో మహాయాన బౌద్ధం బలంగా వ్యాపించింది.
• బుద్ధుని విగ్రహారాధనకు ప్రాధాన్యం పెరిగింది.
• బోధిసత్వ ఆరాధన విస్తరించింది.
ఆచార్య నాగార్జున ప్రభావం
• మహాయాన తత్వశాస్త్రానికి చెందిన మాధ్యమిక వాదాన్ని నాగార్జునుడు అభివృద్ధి చేశాడు.
• నాగార్జునకొండ అతనితో అనుబంధం కలిగిన ప్రాంతంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
ఇక్ష్వాక రాజులు మరియు బౌద్ధమతం
వాసిష్ఠీపుత్ర శ్రీ చాంతమూలుడు
• వైదిక మతాన్ని అనుసరించాడు.
• అశ్వమేధ, వాజపేయ యాగాలు నిర్వహించాడు.
• అయినప్పటికీ బౌద్ధమతాన్ని వ్యతిరేకించలేదు.
వీరపురుషదత్తుడు
• బౌద్ధమతానికి అత్యధిక ప్రోత్సాహం ఇచ్చిన ఇక్ష్వాక రాజు.
• అతని కాలంలో నాగార్జునకొండ ప్రపంచ ప్రసిద్ధ బౌద్ధ కేంద్రంగా ఎదిగింది.
• అనేక విహారాలు, చైత్యాలు నిర్మించబడ్డాయి.
ఎహువుల చాంతమూలుడు
• బౌద్ధ, బ్రాహ్మణ మతాలకు సమాన ఆదరణ ఇచ్చాడు.
• బౌద్ధ కట్టడాల నిర్మాణం కొనసాగించాడు.
నాగార్జునకొండలో బౌద్ధ నిర్మాణాలు
• మహాచైత్యం
• విహారాలు
• చైత్యగృహాలు
• స్తూపాలు
• బుద్ధ విగ్రహాలు
• బోధిసత్వ శిల్పాలు
ఇవి ఇక్ష్వాకుల కాలంలో బౌద్ధమత అభివృద్ధికి నిదర్శనాలు.
విదేశీ సంబంధాలు
ఇక్ష్వాకుల కాలంలో నాగార్జునకొండకు
• శ్రీలంక
• బర్మా (మయన్మార్)
• చైనా
• కంబోడియా
ప్రాంతాల నుండి బౌద్ధ యాత్రికులు వచ్చేవారు.
ఇక్ష్వాకుల కాలంలో బౌద్ధ శాఖలు
• మహాయానం – అత్యంత ప్రభావవంతమైన శాఖ
• హీనయానం – కొంతవరకు కొనసాగింది
మహాయాన లక్షణాలు
• బుద్ధుని దేవునిగా ఆరాధించడం
• విగ్రహారాధన
• బోధిసత్వ సిద్ధాంతం
• సంస్కృత భాష వినియోగం
ఇక్ష్వాకుల కాలంలో బౌద్ధమత ప్రాముఖ్యత
• నాగార్జునకొండ ప్రపంచ స్థాయి బౌద్ధ కేంద్రంగా ఎదిగింది.
• మహాయాన బౌద్ధం దక్షిణ భారతదేశంలో బలపడింది.
• బౌద్ధ కళా, శిల్ప సంపద విస్తరించింది.
• విదేశీ బౌద్ధ సంబంధాలు అభివృద్ధి చెందాయి.
• బౌద్ధ విద్యా కేంద్రాలు స్థాపించబడ్డాయి.
APPSC ముఖ్య బిట్స్
• ఇక్ష్వాకుల కాలం = ఆంధ్రలో బౌద్ధ స్వర్ణయుగం
• బౌద్ధ కేంద్రం = నాగార్జునకొండ
• ఇక్ష్వాకుల రాజధాని = విజయపురి
• బౌద్ధమతాన్ని ఎక్కువగా ఆదరించిన రాజు = వీరపురుషదత్తుడు
• ప్రముఖ బౌద్ధ శాఖ = మహాయానం
• నాగార్జునకొండ ప్రాచీన పేరు = విజయపురి
• బౌద్ధ నిర్మాణాలకు ఎక్కువగా దానాలు చేసినవారు = ఇక్ష్వాక రాజ కుటుంబ మహిళలు
• మాధ్యమిక వాద స్థాపకుడు = నాగార్జునుడు
MCQs (Bit Bank / APPSC Pattern)
ఇక్ష్వాకుల కాలంలో బౌద్ధమత ప్రధాన కేంద్రం ఏది?
A) అమరావతి
B) భట్టిప్రోలు
C) నాగార్జునకొండ
D) శ్రీశైలం
Answer: C
ఇక్ష్వాకుల కాలంలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన బౌద్ధ శాఖ ఏది?
A) హీనయాన
B) మహాయాన
C) వజ్రయాన
D) సహజయాన
Answer: B
బౌద్ధమతానికి అత్యధిక ప్రోత్సాహం ఇచ్చిన ఇక్ష్వాక రాజు ఎవరు?
A) శ్రీ చాంతమూలుడు
B) వీరపురుషదత్తుడు
C) రుద్రపురుషదత్తుడు
D) శాంతమూలుడు-II
Answer: B
నాగార్జునకొండ ప్రాచీన పేరు ఏమిటి?
A) ధాన్యకటకం
B) విజయపురి
C) ప్రతిష్ఠానపురం
D) ఘంటశాల
Answer: B
మహాయాన తత్వశాస్త్రానికి చెందిన ప్రముఖ ఆచార్యుడు ఎవరు?
A) ఉపగుప్తుడు
B) నాగసేనుడు
C) నాగార్జునుడు
D) బుద్ధఘోషుడు
Answer: C
ఇక్ష్వాకుల కాలంలో బౌద్ధ నిర్మాణాలకు ప్రధాన దాతలు ఎవరు?
A) సైనికులు
B) రాజ కుటుంబ మహిళలు
C) వ్యాపారులు మాత్రమే
D) గ్రామాధికారులు
Answer: B
మహాచైత్యం ఎక్కడ ఉంది?
A) అమరావతి
B) నాగార్జునకొండ
C) భట్టిప్రోలు
D) ఘంటశాల
Answer: B
బోధిసత్వ సిద్ధాంతం ఏ శాఖకు చెందినది?
A) హీనయాన
B) మహాయాన
C) వజ్రయాన
D) థేరవాదం
Answer: B
నాగార్జునకొండ ఏ రాజవంశ కాలంలో బౌద్ధ కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది?
A) శాతవాహనులు
B) ఇక్ష్వాకులు
C) విష్ణుకుండినులు
D) పల్లవులు
Answer: B
ఆంధ్రదేశంలో బౌద్ధమత స్వర్ణయుగంగా పరిగణించే కాలం ఏది?
A) మౌర్యులు
B) శాతవాహనులు
C) ఇక్ష్వాకులు
D) కాకతీయులు
Answer: C
గుర్తుంచుకోండి:
"ఇక్ష్వాకులు → నాగార్జునకొండ → మహాయానం → వీరపురుషదత్తుడు → బౌద్ధ స్వర్ణయుగం"
0comments:
Post a Comment
Note: Only a member of this blog may post a comment.